محیط زیست و توسعه فرابخشی

چکیده مقدمه: توسعه مالی، فرایندی است که طی آن کمیت و کیفیت و کارایی خدمات واسطه‌گری‌های مالی بهبود می‌یابد. توسعه هر چه بیشتر سیستم مالی، منابع مالی بیشتری برای توسعه تکنولوژی انرژی‌های تجدیدپذیر فراهم می‌کند و در نتیجه با تغییر ترکیب تأمین انرژی و کاهش انتشار آلاینده‌ها می‌تواند اثرات محیط‌زیستی مثبتی داشته باشد. توسعه مالی از طریق تأثیرگذاری بر رشد اقتصادی، جذب سرمایه، افزایش فعالیت‌های صنعتی، کارایی انرژی، نوآوری تکنولوژیک، هزینه‌های سرمایه گذاری در پروژه‌ها، افزایش استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر، تأمین مالی و تخصیص اعتبار برای پروژه‌های انرژی‌های تجدیدپذیر می‌تواند بر میزان انتشار دی‌اکسیدکربن و کیفیت محیط زیست اثرگذار باشد. اهمیت به‌کارگیری انرژی‌های تجدیدپذیر و کاهش انتشار دی‌اکسیدکربن (CO₂) از یک‌سو و نیازمندی پروژه‌های انرژی‌های تجدیدپذیر به منابع مالی و سرمایه‌گذاری‌های کلان از سوی دیگر، نقش و اهمیت توسعه مالی در میزان آلودگی محیط‌زیست از طریق انتشار دی‌اکسیدکربن را نمایان می کند. بنابراین با توجه به نقش و اهمیت توسعه بخش مالی در میزان انتشار دی‌اکسیدکربن به‌عنوان معیار آلودگی محیط زیست و نظر به اهمیت بررسی این رابطه در سطح استان‌های کشور، پژوهش حاضر، رابطه میان توسعه مالی و انتشار دی‌اکسیدکربن در استان‌های ایران را مورد بررسی قرار داده و در پایان نیز فرضیه محیط‌زیستی کوزنتس را آزمون خواهد نمود.
مواد و روش‌ها: پژوهش حاضر با به‌کارگیری روش حداقل مربعات معمولی پویا (DOLS) رابطه میان توسعه مالی و انتشار دی‌اکسید‌کربن در استان‌های ایران را طی دوره زمانی 1400-1388 مورد بررسی قرار داده و به این پرسش پاسخ می‌دهد که آیا توسعه مالی در استان‌های ایران سبز است یا خیر؟ به‌منظور بررسی تفاوت موجود در چگونگی رابطه بین توسعه مالی با میزان انتشار دی‌اکسیدکربن در سطح استان‌های کشور، تمامی استان‌ها بر اساس گزارش گروه پژوهشی آمارهای اقتصادی مرکز آمار ایران (1400)، به دو دسته استان‌های توسعه یافته و کمتر توسعه یافته تقسیم شده و مورد بررسی قرار خواهند گرفت. در این پژوهش به منظور بررسی تأثیر توسعه مالی و سایر متغیرهای مستقل بر انتشار دی‌اکسیدکربن، در قالب یک مدل پانل چند متغیره و تجزیه و تحلیل ضرایب، از روش حداقل مربعات معمولی پویا (Dols) استفاده می‌گردد و بدین منظور الگوی زیر لحاظ می­‌گردد:
CO_2it=α_i+β₁FD_it+β₂GDP_it+β₃EI_it+β₄URB_it+ɛ_it                  (1)
که در آن:  
 :CO_2itمیزان انتشار دی ‌اکسید کربن در هر استان
:FD_it شاخص ترکیبی توسعه مالی
:GDP_it تولید ناخالص داخلی واقعی سرانه استان‌ها
:EI_it شدت انرژی
:URB_it نرخ شهرنشینی
همچنین در ادامه، به‌منظور آزمون فرضیه کوزنتس در استان‌های مورد مطالعه، مدل (1) به‌صورت مدل (2) تصریح می‌گردد:
CO2_it=α_i+β₁FD_it+β₂FD²_it+β₃GDP_it+β₄EI_it+β₅URB_it                                                                   (2)
که در آن:
:FD²_it مجذور توسعه مالی می‌باشد.
نتایج: در هر دو مدل برآورد شده برای هر دو گروه استان‌های کشور، رابطه بین متغیر توسعه مالی و انتشار دی‌اکسیدکربن مثبت و معنی‌دار است. ضرایب برآورد شده برای متغیرهای شدت انرژی، تولید ناخالص داخلی و شهرنشینی در هر دو مدل برآورد شده برای دو گروه استان‌های کشور، رابطه مثبت و معناداری با انتشار دی‌اکسیدکربن دارد. نتایج مدل‌های برآورد شده برای اثبات صحت نظریه کوزنتس در هر دو گروه نشان می‌دهد که توسعه مالی در ابتدا منجر به افزایش انتشار دی‌اکسیدکربن شده و سپس، توسعه بیشتر این بخش منجر به کاهش میزان انتشار دی‌اکسیدکربن می‌گردد. این نتیجه، بیانگر تأیید وجود نظریه محیط‌زیستی کوزنتس در استان‌های مورد مطالعه طی دوره زمانی مورد بررسی می‌باشد.
بحث: نتایج برآورد حاکی از آن است که توسعه مالی در استان‌های ایران موجب افزایش انتشار دی‌اکسیدکربن خواهد شد. همچنین بررسی‌های بیشتر، صحت وجود رابطه کوزنتس در استان‌های ایران را تأیید می‌نماید، بدین معنی که در مراحل اولیه توسعه، تأثیر توسعه مالی بر انتشار دی‌اکسیدکربن مثبت خواهد بود ولی با گذر زمان این رابطه منفی شده و منجر به کاهش انتشار دی‌اکسیدکربن می‌گردد.

چکیده اگرچه رشد و توسعه اقتصادی در کشورهای مختلف باعث افزایش رفاه اقتصادی شده است اما در کنار آن  آلودگی­ های محیط زیستی زندگی بشر را تهدید می­ نمایند. هدف مطالعه حاضر بررسی عوامل مؤثر بر آلودگی هوا با تأکید بر انتشار گاز دی اکسیدکربن  در بین کشورهای منطقه اکو طی سال­ های 2000 تا 2018 با تأکید بر توسعه مالی است. برای بررسی اثر توسعه مالی بر آلودگی ­های محیط زیستی از روش­ اقتصادسنجی داده­ های ترکیبی (Panel Data) استفاده شده و ضرایب مدل با نرم­ افزار Eviews 10 تخمین زده شده ­اند. متغیر وابسته تحقیق میزان انتشار گاز دی اکسید کربن بر حسب تن در سال و متغیر مستقل شاخص ترکیبی توسعه مالی است. دو متغیر کنترل شامل تولید ناخالص داخلی و میزان مصرف انرژی نیز در مدل لحاظ شده­ اند. در بلندمدت اثر توسعه مالی بر انتشار گاز دی ­اکسید کربن در کشورهای منطقه اکو مثبت و معنی ­دار است هم­چنین اثرات تولید ناخالص داخلی و مصرف انرژی  بر انتشار گاز دی­اکسید کربن مثبت و معنی ­دار هستند. ضریب تعیین مدل برابر با 99 درصد  است که بیان­گر قدرت توضیح­ دهندگی بالای مدل است. هر چند افزایش سطح فعالیت­ های اقتصادی باعث افزایش رفاه در جوامع مختلف می ­شود، اما با توجه به این­که افزایش سطح فعالیت­ های اقتصادی به ویژه فعالیت­ های صنعتی، باعث افزایش انتشار گاز دی ­اکسیدکربن و آلودگی­ های محیط زیستی در کشورهای عضو اکو می ­شود، سیاست­گذاران اقتصادی این کشورها باید با همکاری همدیگر سیاست­ ها و راه­کار­های لازم جهت کنترل و کاهش میزان انتشار گاز دی­ اکسیدکربن و سایر آلاینده ­های محیط زیستی را به کار گیرند.

چکیده توسعه مالی از اهداف کشورهاست. این پژوهش برای نخستین بار  به بررسی تأثیر توسعه مالی بر آلودگی محیط ­زیست و مصرف انرژی  با­روش گشتاور تعمیم یافته، حداقل مربعات پویا و حداقل مربعات معمولی تعدیل ­شده در کشورهای عضو اوپک در دوره 1992-2018 میلادی می­پردازد. کشور ایران دارای مزیت نسبی در مصرف انرژی است، پس پژوهش در این زمینه ضرورت می­ یابد. مطابق با نتایج توسعه ­مالی بر آلودگی محیط­زیست در این کشورها در قالب سه مدل، اثر مثبت و معنی ­داری داشته است و بیان­گر این ­است که توسعه­ مالی در این کشورها به ایجاد تکنولوژی­ های دوست­دار محیط ­زیست نشده است. مصرف انرژی، تولید ناخالص ­داخلی و رشد شهرنشینی اثر مثبت و معنی ­داری بر آلودگی محیط­ زیست دارد. منحنی کوزنتس در این کشورها به شکل U معکوس تأیید می ­شود. توسعه­ مالی با روش حداقل مربعات ­پویا و حداقل مربعات معمولی تعدیل ­شده اثر مثبت و معناداری بر مصرف انرژی دارد. تولید ناخالص­ داخلی، تجارت آزاد و رشد شهرنشینی اثر مثبت و معنی ­داری بر مصرف انرژی دارند.