مقدمه: میزان همپوشانی در آشیانهای اکولوژیکی میتواند میزان اشتراک منابع و رقابت بین گونهای بالقوه را نشان دهد. شدت یا تأثیر اشتراک منابع و رقابت نیز ممکن است تا حدی به فراوانی گونهها، به ویژه در وضعیت محدودیت منابع مرتبط باشد. در این راستا تغییرات سازگاری در ریخت میتواند تفاوتهایی در عملکرد گونهها ایجاد نماید که در نهایت منجربه تغییراتی در استفاده از منابع شود. ویژگیهای مورفولوژیکی مانند شکل بدن، قرارگیری بالهها و جهت دهان در ماهیها به گونهای تکامل یافته است که با زیستگاههای خاص آنها سازگار باشد. ماهی سفید رودخانهای Squalius یا Chub جنسی از خانواده کپورماهیان است که اخیراً شناسایی شده و در نتیجه مطالعات کمی روی آن صورت گرفته است. لذا اطلاعات حاصل از این پژوهش میتواند به درک فرایندهای اکولوژیکی و چگونگی واکنش ماهی سفید رودخانهای نمک (Squalius namak) به چالشهای محیطی با مقایسه الگوهای مختلف در صفات مورفولوژیکی و اکولوژیکی کمک کند. مواد و روشها: از رودخانه جاجرود تعداد 103 ماهی سفید رودخانهای نمک (S.namak) نمونهبرداری شد. به منظور تعیین آشیان اکولوژیک از 9 متغیر محیطی استفاده شد. برای مطالعات ریختسنجی از نمونهها عکسبرداری شد. با استفاده از نرمافزار 2TpsDig بر روی تصاویر دوبُعدی تعداد 13 لندمارک تعریف شدند. در روش ریختسنجی سنتی تعداد 17 صفت اندازشی بر روی تصاویر تهیه شده با استفاده از نرمافزار ImageJ اندازهگیری شدند. ابتدا با استفاده از دادههای حاصل از مورفومتری سنتی (طول کل، طول چنگالی و...) و خوشهبندی k-میانگین اقدام به گروهبندی ماهیان بر اساس سایز شد. روش مورد استفاده برای همپوشانی آشیان اکولوژیک، استفاده از منحنیهای مطلوبیت زیستگاه بود. برای محاسبهی منحنیهای مطلوبیت زیستگاه از روشی ناپارامتری به نام هموارسازی هستهای برای ترسیم رابطه بین هر متغیر محیطی و تعداد ماهی در هر ایستگاه استفاده شد. با استفاده از آنالیز مؤلفههای اصلی PCA))، دادههای حاصل از مورفومتری هندسی و سنتی به صورت یک نمره درآمدند. در نهایت با رگرسیون خطی رابطه بین نمرات ایستگاهها و میانگین اختلاف همپوشانیهای آشیان اکولوژیک و نمرات بررسی شد. نتایج: قطر سنگ بیشترین رابطهی مثبت معنیدار را با طول پیش باله پشتی و طول پیش باله سینهای و بیشترین رابطهی منفی معنیدار را با طول پس باله پشتی، طول ساقه دمی و طول پس چشمی (length Postorbital) نشان داد. EC و TDS به ترتیب بیشترین رابطهی مثبت معنیدار را با طول چنگالی، قطر چشم و طول پوزه نشان دادند. براساس الگوهای جابهجایی لندمارکها بیشترین تفاوت، مربوط به جایگاه لندمارکهای مستقر در نیمهی خلفی بدن بود، هرچند نوک پوزه نیز تغییرپذیری بالایی نشان داد. منحنیهای همپوشانی آشیان اکولوژیک بالاترین همپوشانی را برای سرعت جریان آب نشان دادند. TDS و EC کمترین میزان همپوشانی را نشان دادند. بر اساس نتایج میتوان استدلال کرد که هرچه ماهیان این گونه کوچکتر باشند عامگراتر بوده و در ترجیح زیستگاهی غیرتخصصی میباشند اما با افزایش سایز شاهد تخصصگرایی و در نتیجه افزایش همپوشانی در آشیان اکولوژیک مطلوب و احتمالاً رقابت بین ماهیان این گونه خواهیم بود. بحث: دو گروه مورد مطالعه در این گونه در رودخانه جاجرود از طریق ترجیح زیستگاه و بهرهبرداری از منابع، رقابت درون گونهای را کاهش دادهاند. اگرچه در برخی از پارامترها همپوشانی بالایی مشاهده شد، اما به طور کلی همپوشانی آشیان الکولوژیک بین گروهای مختلف این ماهیان در حد متوسطی قرار داشت و این اکوسیستم با در اختیار قرار دادن زیستگاه ترجیحی گونهها تا حد زیادی رقابت را کاهش داده است. برای مطالعات آتی پیشنهاد میشود تا میزان دسترسی به غذا و تأثیر پارامترهای فیزیکوشیمیایی آب بر حضور غذای مطلوب گروههای سایزی ماهیان این گونه و تأثیر پارامترهای محیطی زیستگاه بر ماهیان در فصول مختلف مورد بحث قرار گیرد.
Ahmdzadeh, M., Poorbagher, H. and Eagderi, S., 2019. Calculating the habitat suitability index of Siahmahi (Capoeta buhsei, Kessler 1877) using the kernel smoothing in the Jajrood River, Namak basin of Iran. Aquaculture Sciences, 6(2), 99-108.
Asadi, H., 2016. Determination of habitat suitability index of spined loach Oxynoemacheilus bergianus (Derjavin, 1934) from Totkabon River (a tributary of Sefidrud River basin). Journal of Utilization and Cultivation of Aquatics, 5(1), 13-23.
CABI (Centre for Agriculture and Biosciences International), 2023. Centre for Agriculture and Bioscience International. Squalius (European chub). CABI press, USA, New York. 32 P. DOI:10.1079/cabicompendium.117313.
Eagderi, S., Poorbagher, H., Parsazade, F. and Mousavi-Sabet, H., 2015. Effects of rearing temperature on the body shape of swordtail (Xiphophorus hellerii) during the early development using geometric morphometrics. Poeciliid Research 5(1), 24-
Eagderi, S., Kelary Ebrahimi, S., Ashrafi, S. and Jalili, P., 2017. Population variation of Capoeta heratensis in Hari River and Dasht-e Kavir basins using geometric morphometric technique. Aquaculture Sciences, 5(1), 37-44.
Eagderi, S., Mouludi-saleh, A., Esmaeli, H. R., Sayyadzadeh, G. and Nasri, M., 2022. Freshwater lamprey and fishes of Iran; a revised and updated annotated checklist-2022. Turkish Journal of Zoology, 46(6), 500-522.
Eagderi, S., Zamani-Faradonbeh, M., Mouludi-Saleh, A. and Poorbagher, H., 2024. Comparison of habitat suitability of Namak scraper, Capoeta buhsei Kessler, 1877 in autumn and winter seasons in the Jajroud River, Namak Lake basin. Environmental Researches, 14(28), 41-54.
Elliott, J. and Hurley, M., 1995. The functional relationship between body size and growth rate in fish. Functional Ecology, 9(4), 625-627.
Esmaeili, H.R., Sayyadzadeh, G., Eagderi, S. and Abbasi, K., 2018. Checklist of freshwater fishes of Iran. FishTaxa, 3(3), 1-95.
Froese, R. and Pauly, D., 2023. World Wide Web electronic publication. Available at: www.fishbase.org (Accessed on 25 July 2023).
Ganjali, Z., Mouloudi-Saleh, A. and Eagderi, S., 2024. Evaluation and habitat preference of Oxynoemacheiluszarzianus Freyhof & Geiger, 2017 in the Sirvan River, Persian Gulf basin. Journal of Applied Ichthyological Research, 12(1), 11-20.
Ghafouri, Z., Eagderi, S. and Poorbagher, H., 2023. Study and comparison of the habitat suitability indices of Cyprinion macrostomum Heckel, 1843 from Zab River in four seasons. Journal of Natural Environment, 76(1), 105-115.
Ghojoghi, F., Eagderi, S. and Nasri, M., 2018. Body shape comparison of kutum fish Rutilus kutum (Kamensky, 1901) from southern Caspian Sea using geometric morphometric methods. Journal of Aquaculture Development, 12(1), 63-73.
Han, Z., Yang, X., Zhang, L., Jiguet, F., Tryjanowski, P. and Wang, H., 2025. Niche Overlap Between Two Sympatric Steppe Birds in Inner Mongolia: Habitat Selection and Insights for Conservation. Ecology and Evolution, 15(2), e71010.
Hetzel, C. and Forsythe, P., 2023. Phenotypic plasticity of a generalist fish species resident to lotic environments: Insights from the Great Lakes region. Ecology and Evolution, 13(11), e10715.
Hosseinabadi, F., Hashemi, S.H., Abdoli, A. and Mehrjo, F., 2022. Development of multimetric index based on benthic macroinvertebrate for water quality assessment of Jajrood River in Iran. Caspian Journal of Environmental Sciences, 20(1), 77-88.
Hu, Y., Wang, H., Jia, H., Pen, M., Liu, N., Wei, J. and Zhou, B., 2022. Ecological niche and interspecific association of plant communities in alpine desertification grasslands: a case study of Qinghai Lake Basin. Plants, 11(20), 2724.
Jawad, L.A., Abed, J.M., Ibáñez, A.L. and Al-Faisal, A., 2022. Morphometric and meristic characters of cultured and wild carp, Cyprinus carpio, populations (southern Iraq). Fisheries & Aquatic Life, 30(2), 95-103.
Kachi, J.B., Binashikhbubkr, K. and Naim, D.M., 2025. Morphological differentiation of Pennahia aneus (Bloch, 1793) populations from Northern Peninsular Malaysia using geometric morphometrics. Nusantara Bioscience, 17(1).
Keivany, Y., Mouludi Saleh, A. and Jalali, S.A.H., 2018. Biometry of Chub (Squaliusnamak Khaefi et al., 2016) in rivers of Namak Basin. Experimental animal Biology, 7(1), 107-118.
Khaefi, R., Esmaeili, H.R., Sayyadzadeh, G., Geiger, M.F. and Freyhof, J., 2016.Squalius namak, a new chub from Lake Namak basin in Iran (Teleostei: Cyprinidae). Zootaxa, 4169(1), 145-159.
Larocque, S.M., Johnson, T.B. and Fisk, A.T., 2021. Trophic niche overlap and abundance reveal potential impact of interspecific interactions on a reintroduced fish. Canadian Journal of Fisheries and Aquatic Sciences, 78(6), 765-774.
Luo, D., 2024. Quantitative Analysis of Fish Morphology Through Landmark and Outline-based Geometric Morphometrics with Free Software. Bio-protocol, 14(20), e5087.
Mahmoudi, S. and Abdoli, A., 2023. Modelling habitat requirements of Alburnus atropatena in the Jajroud protected River. Environmental Sciences, 21(2), 81-94.
Martinez-Leiva, L., Landeira, J.M., Fatira, E., Díaz-Pérez, J., Hernández-León, S., Roo, J. and Tuset, V.M., 2023. Energetic implications of morphological changes between fish larval and juvenile stages using geometric morphometrics of body shape. Animals, 13(3), 370.
Moëzzi, F. and Eagderi, S., 2024. Assessing ecological niche shift for the Caspian Kutum (Rutilus frisii) in southern waters of the Caspian Sea over a decadal period. Iranian journal of Ecohydrology, 11(3), 395-410.
Mouludi Saleh, A. and Keivany, Y., 2019. Comparison of Transcaucasian Chub (Squalius turcicus De Filippi, 1865) popualtions in south-western Caspian Sea basin using geometric morphometric method. Journal of Animal Research (Iranian Journal of Biology), 32(3), 233-243.
Mouludi-Saleh, A. and Keivany, Y., 2018a. Morphological diversity in three species of Chubs (Squalius spp.) populations in Iranian Basins. Nova Biologica Reperta, 5(2), 192-204.
Mouludi-Saleh, A. and Keivany, Y., 2018b. Morphometric analysis of Squalius namak Khaefi et al. 2016 in Khaznagh and Ghare-Chai rivers. Sri Lanka Jouranl of Aquatic Science, 23(2), 173-178.
Mouludi-Saleh, A., Eagderi, S., Poorbagher, H. and Esmaeili H.R., 2024. Ecological niche overlap from occurrence of two cyprinid sympatric species, Paracapoeta trutta and Capoeta damascina in the Sirvan River, Persian Gulf Basin. nbr; 11 (1), 87-95.
Mouludi-Saleh, A., Eagderi, S., Poorbagher, H. and Jafari, B., 2022. Investigation of habitat characteristics of Capoeta shajariani in Dinorab River, Karkheh River drainage. Journal of Animal Research (Iranian Journal of Biology), 35(2), 113-121.
Mouludi-Saleh, A., Eagderi, S., Poorbagher, H. and Kazemzadeh, S., 2019. The effect of body shape type on differentiability of traditional and geometric morphometric methods: A case study of Channa gachua (Hamilton, 1822). European Journal of Biology, 78(2), 165-168.
Mouludi-Saleh, A., Keivany, Y. and Jalali, S.A.H., 2017. Geometric morphometric comparison of Namak Chub (Squalius namak, Khaefi et al., 2016) in rivers of lake Namak basin of Iran. Research in Zoology, 7(1), 1-6.
Naderi, M.H., Salarijazi, M. and Shabanloo, H., 2023. Incorporating Habitat Requirements of the Life Cycle of Salmo trutta into the Estimation of the Ecological Flow Regime of Karaj River. Journal of Applied Ichthyological Research, 11(3), 62-84.
Nair, R.J., 2024. Basics of Ecomorphology.
Najimi, F., Aminnejad, B. and Nourani, V., 2023. Assessment of Climate Change’s Impact on Flow Quantity of the Mountainous Watershed of the Jajrood River in Iran Using Hydroclimatic Models. Sustainability, 15(22), 15875.
Nasrolah-Pourmoghadam, M. and Eagderi, S., 2013. Effect of rearing temperature on the body shape of Angel fish (Pterophyllum scalare Lichtenstein, 1823) during early development using geometric morphometric method. Journal of Aquatic Ecology, 3(2), 36-30.
Pessanha, A.L.M., Araújo, F.G., Oliveira, R.E.M., Silva, A.F.D. and Sales, N.S., 2015. Ecomorphology and resource use by dominant species of tropical estuarine juvenile fishes. Neotropical Ichthyology, 13(02), 401-412.
Pessoa, L.A., Baumgartner, M.T., Santana Junior, M.P., Pagotto, J.P.A., Pessoa, L.G.A. and Goulart, E., 2021. Effect of land-use types on the ecomorphological structure of fish assemblage in distinct mesohabitats of neotropical streams. Biota Neotropica, 21, e20201034.
Pishkahpour, Z., Poorbagher, H. and Eagderi, S., 2019. Effects of ecological conditions and physical variables of the Dinvarab river in the Kermanshah Province on the habitat suitability index of Alburnus sellal Heckel (1843). Journal of Fisheries, 71(4), 317-328.
Prado, A.V., Goulart, E. and Pagotto, J.P., 2016. Ecomorphology and use of food resources: inter-and intraspecific relationships of fish fauna associated with macrophyte stands. Neotropical Ichthyology, 14(04), e150140.
Radkhah, A.R., Eagderi, S., Poorbagher, H. and Nowferesti, H., 2015. Morphological differences in populations of Sawbelly, Hemiculter leucisculus (Basilewsky, 1855) in Zarineh River and Anzali Wetland using geometric morphometric technique. Journal of Aquatic Exploitation and Aquaculture, Gorgan University of Agricultural Sciences and Natural Resources, 5(1), 73-82.
Radkhah, A., Eagderi, S. and Poorbagher, H., 2024. Study of habitat suitability of Namak chub (Squalius namak) in Qarachai River from Namak Lake basin. Iranian Scientific Fisheries Journal, 33(1), 53-69.
Rahmani, H., 2017. Evaluation of sexual dimorphism in Ponticola cyrius in Tajan River using geometric-morphometric and traditional morphometric methods. Journal of Animal Research (Iranian Journal of Biology), 30(1), 68-78.
Rahmani, H. and Haghparast, S., 2023. Evalution of habitat suitability index of Alburnoides eichwaldii in Lavij River, Nour, Mazandaran province, Iran. Journal of Applied Ichthyological Research, 11(1), 21-29.
Rostamian, N., Eagderi, S. and Vatandoust, S., 2022. Large-scaled habitat suitability indices of Tabarestan spirlin, Alburnoides tabarestanensis in the Kelarud River (a tributary of the Babel River). Journal of Aquatic Ecology, 11(4), 49-56.
Schoenfuss, H.L. and Blob, R.W., 2007. The importance of functional morphology for fishery conservation and management: applications to Hawaiian amphidromous fishes. Bishop Museum Bulletin in Cultural and Environmental Studies, 3(125-141).
Senay, C., Boisclair, D. and Peres‐Neto, P.R., 2015. Habitat‐based polymorphism is common in stream fishes. Journal of Animal Ecology, 84(1), 219-227.
Shabanloo, H., Poorbagher, H. and Eagderi, S., 2022. Effect of size on the relationship between habitat suitability index and niche overlap in Namak chub (Squalius namak Khaefi et al., 2016) in Jajrood River, Namak Lake basin. Iranian journal of Ecohydrology, 9(4), 751-759.
Shahbazi Naserabad, S., Poorbagher, H., Eagderi, S. and Nematollahi, M.A., 2023. Modeling prediction and seasonal habitat preference of Karun barbel (Barbus karunensis Khaefi, Esmaeili, Geiger & Eagderi, 2017). Aquaculture Sciences, 11(2), 120-131.
Sharifiniya, M. and Mousavi Sabet, H., 2016. Comparison of morphological variations among populations of the crested loach, genus paracobitis, in the southeast Caspian Sea Basin using geometric morphometric method. Journal of oceanography, 7(27), 49-57.
Skoglund, S., Siwertsson, A., Amundsen, P.A. and Knudsen, R., 2015. Morphological divergence between three Arctic charr morphs–the significance of the deep‐water environment. Ecology and evolution, 5(15), 3114-3129.
Strauss, R.E. and Bond, C.E., 1990. Taxonomic methods: morphology. Methods for fish biology, 109-140.
Svanbäck, R. and Eklöv, P., 2002. Effects of habitat and food resources on morphology and ontogenetic growth trajectories in perch. Oecologia, 131, 61-70.
Tiddy, I.C., Schneider, K. and Elmer, K.R., 2024. Environmental correlates of adaptive diversification in postglacial freshwater fishes. Journal of Fish Biology, 104(3), 517-535.
Yedier, S., Bostanci, D. and Türker, D., 2023. Morphological and morphometric features of the abnormal and normal saccular otoliths in flatfishes. The Anatomical Record, 306(3), 672-687.
