محیط زیست و توسعه فرابخشی
مجله علمی

تأثیر وابستگی به منابع طبیعی و جهانی‌شدن اقتصادی بر پایداری محیط‌زیستی در ایران در چارچوب منحنی محیط‌زیستی کوزنتس N-شکل

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسنده

ابوالقاسم گل‌خندان

گروه اقتصاد، دانشکده‌ اقتصاد و علوم اداری، دانشگاه لرستان، خرم‌آباد، ایران

https://doi.org/10.22034/envj.2025.444793.1346
چکیده
مقدمه: کیفیت محیط‌زیست و عوامل تعیین‌کننده آن یکی از مهم‌ترین مباحث مطرح در حوزه اقتصاد محیط‌زیست می‌باشد. وابستگی اقتصاد ایران به رانت منابع طبیعی و توجه به این نکته که کشور ایران در مسیر توسعه‌یافتگی و آزادسازی تجاری گام بر می‌دارد، بررسی تأثیر رانت منابع طبیعی، جهانی‌شدن اقتصادی و رشد اقتصادی را بر کیفیت محیط‌زیست در ایران مهم جلوه می‌دهد. از طرفی منحنی محیط‌زیستی کوزنتس (EKC) کلاسیک معتقد است که رابطه بین رشد اقتصادی و تخریب محیط‌زیست به‌‌شکل U معکوس می‌باشد. در مطالعات جدیدتر با توجه به نقدهای وارده بر EKC کلاسیک، عوامل مؤثر بر تخریب محیط‌زیست با استفاده از معادله درجه سوم و در چارچوب فرم N-شکل EKC مورد آزمون قرار گرفته است. بر این اساس، هدف اصلی این پژوهش بررسی تأثیر وابستگی به منابع طبیعی و جهانی‌شدن اقتصادی بر تخریب محیط‌زیست در ایران در چارچوب منحنی محیط‌زیستی کوزنتس N-شکل می‌باشد.
مواد و روش‌ها: مدل مطالعه توصیفی-تحلیلی و کاربردی حاضر با استفاده از داده‌های سری زمانی سال‌های 2021-1990 طراحی شده و در بر گیرنده متغیرهای تولید ناخالص داخلی سرانه (به‌عنوان شاخص رشد اقتصادی)، مربع و مکعب تولید ناخالص داخلی سرانه، سهم رانت منابع طبیعی از GDP (به‌عنوان شاخص وابستگی به منابع طبیعی)، بعد اقتصادی شاخص جهانی‌شدن KOF و دو شاخص تخریب محیط‌زیست (میزان انتشار گاز CO2 و ردپای اکولوژیک) است. داده‌های مورداستفاده از پایگاه‌های داده‌ای شاخص‌های توسعه جهانی متعلق به بانک جهانی، مؤسسه اقتصادی KOF و شبکه ردپای جهانی گردآوری شدند. در این مطالعه با استفاده از آزمون هم‌انباشتگی یوهانسن- یوسیلیوس، رابطه بلندمدت بین متغیرها مورد ارزیابی قرار می‌گیرد. در نهایت با بهره‌گیری از مدل تصحیح خطای برداری (VECM) به برآورد ضرایب بلندمدت و کوتاه‌مدت متغیرها پرداخته شده است. تحلیل داده‌ها نیز  به کمک نرم افزار Eviews12.0 انجام شد.
نتایج: برآورد مدل به روش VECM نشان می‌دهد که در بلندمدت اثر رشد اقتصادی، مربع و مکعب آن بر هر دو شاخص تخریب محیط‌زیست معنادار و به‌ترتیب مثبت، منفی و مثبت است که تأییدکننده فرضیه EKC به شکل N می‌باشد. بر اساس سایر نتایج، اثر بلندمدت وابستگی به منابع طبیعی و جهانی‌شدن اقتصادی بر هر دو شاخص تخریب محیط‌زیست، معنادار و به‌ترتیب مثبت و منفی است. با یک درصد افزایش در سهم رانت منابع طبیعی از GDP، انتشار CO2 و ردپای اکولوژیکی به‌ترتیب حدود 18/0 و 16/0 درصد، افزایش و با یک درصد افزایش در بعد جهانی‌شدن KOF، انتشار CO2 و ردپای اکولوژیکی به‌ترتیب حدود 49/0 و 54/0 درصد، کاهش می‌یابد. همچنین، ضریب تصحیح خطا حدود 22/0- تا 25/0- برآورد شده و در بازه زمانی کوتاه‌مدت تنها جهانی‌شدن اقتصادی اثر معنادار بر شاخص‌های تخریب محیط‌زیست داشته است.
بحث: دست‌یابی به نرخ‌ رشد اقتصادی بالاتر در آینده نزدیک می‌تواند با گذر از نقطه بازگشت دوم منحنی EKC به تخریب محیط‌زیست بیانجامد. لذا باید تلاش شود تا رشد اقتصادی بالاتر که مستلزم استفاده از انرژی بیشتر به‌عنوان یکی از مهم‌ترین عوامل تولید است، با ایجاد و تقویت انرژی‌های پاک صورت بگیرد. همچنین، دولت بایستی اقدامات و سیاست‌های کنترلی لازم را برای حفظ و جلوگیری از بهره‌برداری بیش از حد از منابع طبیعی اتخاذ کند و بخشی از درآمدهای حاصل از فروش منابع طبیعی را با ایجاد صندوق‌های سبز به سرمایه‏‌گذاری در تکنولوژی‏های مناسب و سازگار با محیط‌زیست اختصاص دهد. علاوه بر این، با تأیید فرضیه مدیریت جهانی محیط‌زیست که نشان می‌دهد جهانی‌شدن اقتصادی، تقاضای محیط‌زیستی را کاهش می‌دهد، حرکت به‌سمت یک اقتصاد باز می‌تواند به بهبود کیفیت محیط‌زیست در ایران کمک کند.

کلیدواژه‌ها

تخریب محیط‌زیست
وابستگی به منابع طبیعی
جهانی‌شدن اقتصادی
منحنی محیط‌زیستی کوزنتس N-شکل
مدل تصحیح خطای برداری

موضوعات

  1. Abdollahi, F. and Ghaderi, S., 2023. Investigating the impact of natural resources and human capital on Iran's ecological footprint. Governance and Development Journal, 3(1), 99-120. (In Persian with English Abstract). DOI: 10.22111/jipaa.2023.399117.1124
  2. Ahmad, M., Jabeen, G. and Wu, Y., 2021. Heterogeneity of pollution haven/halo hypothesis and environmental Kuznets curve hypothesis across development levels of Chinese provinces. Journal of Cleaner Production. 285. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2020.124898
  3. Akadiri, S.S., Olasehinde-Willams, G., Haouas, I., Lawal, G.O., Fatigun, A.S. and Sadiq-Bamgbopa, Y., 2024. Natural resource rent, financial globalization, and environmental degradation: Evidence from a resource rich country. Energy & Environment, 35(6), 2911-2934. DOI: 10.1177/0958305X231159446
  4. Aladejare, S.A., 2022. Natural resource rents, globalisation and environmental degradation: New insight from 5 richest African economies. Resources Policy, 78(C). https://doi.org/10.1016/j.resourpol.2022.102909
  5. Alexander, C., Market models: A guide to financial data analysis. John Wiley & Sons Ltd.
  6. Birdsall, N. and Wheeler, D., 1993. Trade policy and industrial pollution in Latin America: where are the pollution havens? The Journal of Environment and Development. 2(1), 137-149.
  7. Daliri, H., Relationship between ecological footprint and economic growth in D8 countries: Testing the Kuznets environmental hypothesis using PSTR model. The Journal of Economic Modeling Research, 11(39), 81-112. (In Persian with English Abstract).
  8. Danish, B.M.A., Mahmood, N. and Zhang, J.W., 2019. Effect of natural resources, renewable energy and economic development on CO2 emissions in BRICS countries. Science of the Total Environment, 678, 632-638. https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2019.05.02
  9. Du, J., Yang, X., Long, D. and Xin, Y., 2024. Modelling the influence of natural resources and social globalization on load capacity factor: New insights from the ASEAN countries, Resources Policy, 91. https://doi.org/10.1016/j.resourpol.2024.104816
  10. Enders, W., 1995. Applied Econometric Time Series, John Wiley Sons, USA, 433.
  11. Erdogan, S., 2023. Linking natural resources and environmental sustainability: A panel data approach based on the load capacity curve hypothesis. Sustainable Development, 1-13. https://doi.org/10.1002/sd.2836
  12. Faisal, F., Rahman, S.U., Khan, A., Ali, A., Irshaid, M.A. and Amin, M.U., 2023. Exploring the N-shaped EKC in the top tourist destinations. Empirical evidence from cross-country analysis. International Social Science Journal, 73(1). https://doi.org/10.1111/issj.12397
  13. Giuliodori, D. and Rodriguez, A., 2015. Analysis of the stainless steel market in the EU, China and US using co-integration and VECM. Resources Policy, 44, 12-24. https://doi.org/10.1016/j.resourpol.2014.11.006
  14. Golkhandan, A., 2016. Globalization and government size in Iran: Introducing the new KOF globalization index. Economic Journal, 16(11, 12), 5-38. (In Persian with English Abstract).
  15. Golkhandan, A., 2019. The effect of fiscal decentralization on air pollution in Iran in the form of a Vector Error Correction Model (VECM). Environment and Interdisciplinary Development, 4(65), 37-48. (In Persian with English Abstract).
  16. Hossain, M.R., Rej, S., Awan, A., Bandyopadhyay, A., Islam, M.S., Das, N. and Hossain, M.D., 2023. Natural resource dependency and environmental sustainability under N-shaped EKC: The curious case of India. Resources Policy, 80. https://doi.org/10.1016/j.resourpol.2022.103150
  17. Hundie, S.K., Abdisa, L.T., Legas, H.A. and Shumetie, A., 2022. The Nexus among globalization, natural resource rent, and energy consumption for environmental sustainability in Ethiopia. Policy Working Paper 05/2022.
  18. Isiksal, A.Z., 2021. Testing the effect of sustainable energy and military expenses on environmental degradation: evidence from the states with the highest military expenses. Environmental Science Pollution Research, 28, 20487-20498.
  19. Jafari Samimi, A. and Ahmadpour, S.M., 2011. The Relationship between Environmental Performance Index (EPI) and Economic Growth in Developed Countries. Iranian Energy Economics, 1(1), 55-72. In Persian with English Abstract).
  20. Jahanger, A., Hossain, M.R., Onwe, J.C., Ogwu, S.O., Awan, A. and Balsalobre-Lorente, D., 2023. Analyzing the N-shaped EKC among top nuclear energy generating nations: A novel dynamic common correlated effects approach, Gondwana Research, 16, 73-88. https://doi.org/10.1016/j.gr.2022.12.012
  21. Johanson, S. and Juselius, K., 1990. Maximum likelihood estimation and inference on co-integration-whit applications to the demand for money. Oxford Bulletin of Economics and Statistic, 52, 169-210.
  22. Kazerouni, A., Asgharpour, H., Aghamohamadi, A. and Zokaei alamdari, E., 2019. Corruption and the environmental Kuznets curve in developed and developing countries. The Journal of Economic Modeling Research, 10(37), 7-38. (In Persian with English Abstract).
  23. Letafat, N., Jahangirpour, D. and Zibaei, M., 2023. The effect of economic and political globalization on the ecological ‎footprint in Iran: Application of the nonlinear asymmetric ‎co-integration approach‎. Journal of Environmental Science Studies, 8(1), 6003-6012. (In Persian with English Abstract). DOI: 10.22034/jess.2022.338539.1768
  24. Narcisse, M., Zhang, S., Shahid, M.S. and Shehzad, K., 2023. Investigating the N-shaped EKC in China: An imperious role of energy use and health expenditures, Environmental Economics and Management, 11. https://doi.org/10.3389/fenvs.2023.1149507
  25. Nwani, C. and Adams, S., 2021. Environmental cost of natural resource rents based on production and consumption inventories of carbon emissions: Assessing the role of institutional quality. Resources Policy, 74, 102282. https://doi.org/10.1016/j.resourpol.2021.102282
  26. Pata, U.K. and Ertugrul, H.M., 2023. Do the Kyoto Protocol, geopolitical risks, human capital and natural resources affect the sustainability limit? A new environmental approach based on the LCC hypothesis. Resources Policy, 80. https://doi.org/10.1016/j.resourpol.2023.103352
  27. Rashdan, M.O.J., Faisal, F., Turgut, T. and Ruqiya, P., 2021. Investigating the N-shape EKC using capture fisheries as a biodiversity indicator: empirical evidence from selected 14 emerging countries. Environmental Science and Pollution Research, 28(27), 36344-36353. DOI: 10.1007/s11356-021-13156-6
  28. Rudolph, A. and Figge, L., 2017. Determinants of ecological footprints: What is the role of globalization? Ecological Indicators, 81, 348-361. https://doi.org/10.1016/j.ecolind.2017.04.060
  29. Shehzad, K., Zeraibi, A. and Zaman, U., 2022. Testing the N-shaped environmental Kuznets Curve in Algeria: An imperious role of natural resources and economic globalization, Resources Policy, 77. https://doi.org/10.1016/j.resourpol.2022.102700
  30. Shahbaz, M., and Sinha, A., 2019. Environmental Kuznets curve for CO2 emissions: a literature survey. Journal of Economic Studies. https://doi.org/10.1108/JES-09-2017-0249
  31. Sinha, A., Shahbaz, M. and Balsalobre, D., 2019. Environmental Kuznets Curve (EKC). Chapter 7 - Data Selection and Environmental Kuznets Curve Models - Environmental Kuznets Curve Models, Data Choice, Data Sources, Missing Data, Balanced and Unbalanced Panels, 65-83. https://doi.org/10.1016/B978-0-12-816797-7.00007-2
  32. Ulucak, R., Danish, and Ozcan, B., 2020. Relationship between energy consumption and environmental sustainability in OECD countries: The role of natural resources rents. Resources Policy, 69, 101803. https://doi.org/10.1016/j.resourpol.2020.101803
  33. Wackernagel, M. and Rees, W., 1996. Our ecological footprint: Reducing human impact on the earth, Gabriola Island, BC: New Society Publishers.
محیط زیست و توسعه فرابخشی
دوره 10، شماره 87
بهار 1404
صفحه 60-77

صفحه اصلی

ارسال مقاله

تماس با ما