مقدمه: گردشگری نقش مهمی را در احیاء و متنوع‌سازی اقتصادی جوامع ایفا می‌کند، اما در عین حال می‌تواند باعث ایجاد تغییراتی در محیط اجتماعی، اقتصادی و فضای زیستی نواحی شود. اثرات و تغییراتی که این صنعت بر جامعه می‌گذارد می‌تواند به صورت فیزیکی، اقتصادی و یا اجتماعی، فرهنگی باشد. بین مدیریت مناطق حفاظت‌شده و صنعت گردشگری رابطه متقابلی وجود دارد و این دو برای ادامه حیات نیازمند یکدیگرند. اگرچه این ارتباط، ارتباطی پیچیده و گاهی اوقات خصمانه است، گردشگری همواره مولفه‌ای حیاتی است که در صورت اعمال مدیریتی مناسب می‌تواند به عنوان رویکرد و ابزاری کارآمد در راستای حفظ، توسعه و تنوع بخشیدن به مناطق حفاظت‌شده به کار گرفته شود. بر این اساس در امر مدیریت پایدار مناطق حفاظت‌شده و به منظور بهره‌برداری بهینه گردشگران همراه با حفظ ارزش‌های زیست‌محیطی و امنیتی این مناطق، برآورد تعداد گردشگران امری ضروری محسوب می‌شود. در این راستا، پژوهش حاضر با رویکرد توسعه پایدار گردشگری و برپایه مدل کمی، به محاسبه ظرفیت برد گردشگری منطقه حفاظت‌شده پلنگ‌دره استان قم می‌پردازد. پلنگ‌دره، به عنوان تنها منطقه حفاظت‌شده استان با داشتن چشم‌اندازها و مناظر بکر، تنوع پوشش گیاهی و گونه‌های جانوری در جنوب غربی و پنجاه کیلومتری قم واقع شده‌است که یکی از مهم‌ترین مراکز گردشگری است.
مواد و روش‌ها: به منظور ارزیابی ظرفیت برد گردشگری، نخست برپایه نظر کارشناسان، شاخص‌‌های موثر در برآورد ظرفیت برد شامل روزهای یخبندان، روزهای طوفانی، ساعات به شدت گرم، روزهای بارانی، فصل زادآوری و نیروی انسانی، منطقه تعیین گردید و سپس محدوده مطالعاتی شامل سایت‌های بازدید از حیات‌وحش و پرنده‌نگری، کوهنوردی، استفاده از چشمه‌ها و منابع آب مشخص شد و در هر منطقه به صورت جداگانه، ظرفیت برد فیزیکی که بیشترین شمار بازدیدکنندگانی است که در مکان و زمان معین می‌توانند حضور فیزیکی داشته باشند: ظرفیت برد واقعی که بیشترین تعداد بازدیدکنندگان از یک مکان گردشگری با توجه به عوامل محدودکننده ناشی از شرایط ویژه آن مکان و ظرفیت برد موثر که به معنای بیشترین شمار بازدیدکنندگان از یک مکان است که مدیریت منطقه، توانمندی اداره آن به صورت پایدار را دارد، محاسبه شد.
نتایج: طبق نتایج حاصله، متوسط ظرفیت برد موثر برای سایت‌های تماشای حیات‌وحش و پرنده‌نگری شامل سایت شرقی و غربی به ترتیب 998 و 499، سایت‌های کوهنوردی شامل کوه آله و سخت حصار به ترتیب 12355 و 18112، سایت‌های چشمه و قنات شامل چشمه‌کش طاقچه، قنات دگا و قنات خواجه‌حسن به ترتیب 125، 250 و 375 نفر در روز است که نشانگر ظرفیت بالای این منطقه برای جذب گردشگر است. همچنین از بین سایت‌های مورد مطالعه در مجموع، بیشترین و کمترین ظرفیت برد فیزیکی، واقعی و موثر به ترتیب مربوط به سایت‌های کوهنوردی و بازدید از چشمه و قنات بوده‌است. از بین مناطق موجود در سایت‌ها هم کوه سخت‌حصار و چشمه‌کش طاقچه به ترتیب بیشترین و کمترین ظرفیت برد فیزیکی، واقعی و موثر را داشتند.
بحث: طبق نتایج به‌دست‌آمده، منطقه پلنگ‌دره دارای ظرفیت برد موثر گردشگری بالایی است. با توجه به نقاضای رو به رشد صنعت اکوتوریسم، می‌توان گفت که این منطقه نیاز مبرمی به توسعه و ارتقای ظرفیت‌های زیرساختی و خدماتی به منظور جذب گردشگر و از طرفی جلوگیری از اثرات سوء گردشگری به خصوص در زمینه برداشت گیاهان دارویی دارد. مدیریت منطقه باید طوری باشد که اولا تهدیدی علیه ارزش‌های حفاظتی منطقه نباشد و ثانیا باعث افزایش رضایت‌مندی گردشگران شود.