مقدمه: یکی از مهم‌ترین شاخص‌ها برای ارزیابی کارایی مصرف انرژی و مقایسه بهره‌وری انرژی در بین کشورهای مختلف، شاخص شدت انرژی است. این شاخص که به نسبت مصرف انرژی به تولید ناخالص داخلی تعریف می‌شود، نشان‌دهنده میزان انرژی مصرفی به ازای هر واحد فعالیت اقتصادی است. فعالیت‌های لجستیکی از مهم‌ترین عوامل تأثیرگذار بر شدت انرژی هستند، زیرا حمل‌ونقل، انبارداری و جابه‌جایی کالاها سهم عمده‌ای از مصرف نهایی انرژی را به خود اختصاص می‌دهند. بنابراین، استفاده کارآمد از انرژی در بخش لجستیک، یک ضرورت انکارناپذیر برای کاهش شدت انرژی محسوب می‌شود. در این راستا، هدف از مطالعه حاضر بررسی تأثیر عملکرد لجستیک بر شدت انرژی در دو گروه منتخب از کشورها شامل اعضای اوپک و کشورهای عضو OECD طی بازه زمانی ۲۰۰۸ تا ۲۰۲۲ است.
مواد و روش‌ها: پژوهش حاضر از نوع کاربردی و از نظر روش‌شناسی، یک مطالعه توصیفی-تحلیلی با رویکرد اقتصادسنجی است. داده‌های مورد نیاز برای متغیرهای پژوهش شامل شاخص عملکرد لجستیک‌، شدت انرژی، قیمت انرژی، تولید ناخالص داخلی، ساختار اقتصادی، سیاست دولت، شهرنشینی و شدت تجارت است. جامعه آماری شامل کشورهای عضو اوپک (۱1 کشور) و کشورهای OECD ‌(۳7 کشور) می‌باشد. برای تجزیه و تحلیل داده‌ها از روش حداقل مربعات معمولی تلفیقی (Pooled OLS) استفاده شده است. مدل پژوهش نیز برای دو گروه کشورها به صورت مجزا برآورد گردیده است.
نتایج: یافته‌های حاصل از برآورد مدل برای هر دو گروه کشورهای عضو اوپک و OECD نتایج یکسانی را نشان داد. بر اساس نتایج، شاخص عملکرد لجستیک تأثیر منفی و معنی‌داری بر شدت انرژی در هر دو گروه از کشورها دارد؛ به این معنا که بهبود عملکرد لجستیک منجر به کاهش شدت انرژی می‌شود. همچنین، تأثیر متغیرهای قیمت انرژی و تولید ناخالص داخلی بر شدت انرژی نیز منفی و معنی‌دار است. این یافته نشان می‌دهد که افزایش قیمت انرژی و رشد اقتصادی هر دو با کاهش شدت انرژی همراه هستند. در مقابل، متغیرهای ساختار اقتصادی، سیاست دولت و شهرنشینی تأثیر معنی‌داری بر شدت انرژی نشان ندادند. در نهایت، تأثیر متغیر شدت تجارت بر شدت انرژی مثبت و معنی‌دار است؛ به این ترتیب که افزایش نسبت تجارت به تولید ناخالص داخلی باعث افزایش شدت انرژی می‌شود.
بحث: نتایج این مطالعه حاکی از آن است که بهبود عملکرد لجستیک می‌تواند ابزاری مؤثر برای کاهش شدت انرژی در کشورهای با ساختار اقتصادی متفاوت (هم اوپک و هم OECD) باشد. این نتیجه را می‌توان به عواملی مانند بهینه‌سازی مسیرهای حمل‌ونقل، کاهش زمان انتظار، افزایش بهره‌وری سوخت و استفاده از فناوری‌های نوین لجستیکی نسبت داد. تأثیر منفی قیمت انرژی بر شدت انرژی نیز منطبق با تئوری اقتصادی است؛ زیرا افزایش قیمت، انگیزه صرفه‌جویی و بهبود کارایی را تقویت می‌کند. تأثیر منفی GDP نیز نشان‌دهنده حرکت اقتصاد به سمت فعالیت‌های با ارزش افزوده بالا و مصرف انرژی کمتر است. اما یافته مهم و هشداردهنده، تأثیر مثبت شدت تجارت است که احتمالاً ناشی افزایش حمل‌ونقل کالاهای وارداتی و صادراتی است. عدم معنی‌داری متغیرهایی مانند سیاست دولت و شهرنشینی ممکن است به دلیل کیفیت پایین داده‌ها، دوره زمانی محدود یا وجود عوامل مداخله‌گر باشد. به طور کلی، سرمایه‌گذاری در لجستیک سبز و کارآمد، توصیه اصلی این پژوهش برای سیاست‌گذاران هر دو گروه کشورهاست.