مقدمه: آلودگی رسوبات ساحلی به هیدروکربن‌های نفتی و فلزات سنگین از مهم‌ترین نگرانی‌های زیست‌محیطی در مناطق صنعتی است، این آلاینده‌ها به ‌دلیل پایداری، سمیت و قابلیت تجمع در رسوبات و انتقال به زنجیره غذایی، اثرات بلند مدتی بر اکوسیستم‌های دریایی دارند. رسوبات سطحی هم مخزن آلاینده‌ها هستند و هم می‌توانند در شرایط خاص به‌عنوان منبع ثانویه عمل کنند. نیروگاه شهید سلیمی نکا در استان مازندران از آب دریای خزر برای خنک‌کاری استفاده می‌کند و پساب خود را از طریق کانال‌های مشخص تخلیه می‌نماید. هدف این پژوهش، ارزیابی غلظت هیدروکربن‌های نفتی کل (Total Petroleum Hydrocarbons; TPHs) شامل هیدروکربن‌های نفتی در محدوده بنزین ((TPH-GRO)Total Petroleum Hydrocarbon- Gasoline Range Organic )، هیدروکربن‌های نفتی در محدوده گازوئیل ((TPH-DRO)Total Petroleum Hydrocarbon- Diesel Range Organic ) و هیدروکربن‌های نفتی در محدوده روغن ((TPH-CRO)Total Petroleum Hydrocarbons – Crude Oil Range Organics ) و هشت فلز سنگین (کادمیوم، سرب، روی، مس، نیکل، جیوه، آهن و منگنز) در رسوبات سطحی اطراف نیروگاه بود تا نقش احتمالی پساب در افزایش آلودگی مشخص شود.
مواد و روش‌ها: مطالعه در محدوده ساحلی نیروگاه شهید سلیمی نکا انجام شد و سه ایستگاه انتخاب گردید؛ ایستگاه شماره 1 در شمال‌شرق خروجی اول پساب، ایستگاه 2 بین دو خروجی یک و دو و ایستگاه 3 به‌عنوان شاهد خارج از تأثیر مستقیم. نمونه‌ برداری از رسوبات سطحی در اردیبهشت، خرداد و تیر ۱۴۰۰ با گراب ون ‌وین (۲۰×۲۵ سانتی‌متر) صورت گرفت. برای هیدروکربن‌های نفتی، نمونه‌ها با خشک‌کن انجمادی خشک و با مخلوط نرمال‌هگزان و دی‌کلرومتان در سوکسله استخراج شدند و غلظت‌ها در سه گروهTPH-GRO، TPH-DROو TPH-CRO بر حسب میلی‌گرم بر کیلوگرم وزن خشک گزارش شدند. همچنین، غلظت فلزات سنگین پس از هضم اسیدی نمونه‌ها با استفاده از دستگاه طیف‌سنجی جذب اتمی اندازه‌گیری شد.
نتایج: نتایج نشان داد که غلظت هیدروکربن‌های نفتی در ایستگاه‌ها و ماه‌های مختلف تغییرات مکانی و زمانی قابل‌توجهی داشت. بیشترین مقادیر هیدروکربن‌های نفتی در اردیبهشت و تیر در ایستگاه ۱ و در خرداد در ایستگاه ۲ ثبت شد، درحالی‌که ایستگاه شاهد عموماً غلظت‌های پایین‌تری را نشان داد. در میان فلزات بررسی‌شده، روی و منگنز از غلظت‌های بالاتری برخوردار بودند. غلظت روی در ایستگاه‌های مجاور خروجی پساب، از حد دستورالعمل توافقی کیفیت رسوب کانادا(Interim Sediment Quality Guideline; ISQG) فراتر رفت که می‌تواند نشان‌دهنده وجود فشار آلودگی در این محدوده باشد. غلظت بعضی از فلزات، از جمله مس، نیکل و سرب، در بعضی موارد بالا بود و الگوی افزایشی یکنواختی با نزدیک‌شدن به خروجی پساب مشاهده نشد.
بحث: یافته‌های پژوهش بیانگر آن است که رسوبات ساحلی مجاور نیروگاه از نظر هیدروکربن‌های نفتی و برخی فلزات سنگین با درجات متفاوتی از آلودگی مواجه‌اند با این‌حال، تفاوت الگوی پراکنش آلاینده‌ها میان ماه‌ها و ایستگاه‌ها نشان می‌دهد که نمی‌توان تمام تغییرات مشاهده ‌شده را صرفاً به تخلیه پساب نیروگاه نسبت داد. عواملی مانند ویژگی‌های فیزیکی و شیمیایی رسوبات، شرایط هیدرودینامیکی، انتقال و ته‌نشینی ذرات و ورود آلاینده‌ها از سایر منابع ساحلی ممکن است در توزیع آلاینده‌ها نقش داشته باشند. بنابراین، انجام پایش‌های منظم و بلند مدت، بررسی ویژگی‌های رسوب‌شناختی و ماده آلی و مقایسه نتایج با استانداردهای معتبر کیفیت محیط دریایی برای ارزیابی دقیق‌تر وضعیت آلودگی و تعیین سهم منابع احتمالی ضروری است.