مقدمه: اکوسیستم‌های ساحلی نقش مهمی در حفظ تنوع زیستی، تعادل اکولوژیکی، چرخه مواد مغذی، ذخیره کربن، حفاظت از سواحل و تأمین معیشت جوامع محلی دارند. جنگل‌های مانگرو نیز با فراهم‌کردن زیستگاه برای گونه‌های مختلف آبزی و پرندگان، تثبیت رسوبات، کاهش فرسایش و بهبود کیفیت آب، از اجزای مهم این اکوسیستم‌ها محسوب می‌شوند. با این‌حال، گسترش فعالیت‌های انسانی، به‌ویژه آبزی‌پروری، می‌تواند بر محیط‌های ساحلی اثرگذار باشد. پرورش میگو به دلیل ارزش اقتصادی و تقاضای فزاینده گسترش یافته و پساب مزارع آن می‌تواند موجب افزایش مواد مغذی و تغییر کیفیت آب شود. غلظت کلروفیل آ شاخصی مهم برای ارزیابی زیست‌توده فیتوپلانکتونی و وضعیت تغذیه‌ای آب است و تغییرات وسعت مانگرو نیز می‌تواند وضعیت اکولوژیکی مناطق ساحلی را نشان دهد. هدف اصلی این مطالعه، بررسی تغییرات بلندمدت غلظت کلروفیل آ، ارزیابی روند تغییرات وسعت پوشش جنگل‌های مانگرو و بررسی هم‌زمانی این تغییرات با توسعه مزارع پرورش میگو در خلیج گواتر است.
مواد و روش‌ها: در این پژوهش از تصاویر ماهواره‌ای لندست ۵، ۷ و ۸ مربوط به دوره ۱۹۹۰ تا ۲۰۲۳ استفاده شد. پردازش تصاویر در محیط گوگل ارث انجین انجام گرفت و پس از حذف پدیده‌های ابری و تولید تصاویر ترکیبی سالانه، غلظت کلروفیل آ با استفاده از یک مدل مبتنی بر بازتابندگی باندهای مرئی برآورد شد. برای استخراج پوشش مانگرو از شاخص‌هایNDVI وNDWI، ترکیب باندهای طیفی مناسب و روش آستانه‌گذاری استفاده شد. به‌منظور ارزیابی صحت طبقه‌بندی، از تصاویر سال 2023 استفاده شد. پس از محاسبه NDVI و اعمال آستانه تعیین‌شده، مناطق دارای پوشش مانگرو با استفاده از الگوریتم طبقه‌بندی درخت تصمیم تفکیک شدند. سپس نتایج حاصل با تصاویر با وضوح بالاتر گوگل ارث مقایسه و انطباق مکانی مناطق طبقه‌بندی‌شده با داده مرجع بصری مانگرو بررسی شد. سپس تغییرات زمانی و مکانی کلروفیل آ و وسعت مانگرو بررسی و روند آنها مقایسه شد.
نتایج: بررسی سری زمانی غلظت کلروفیل آ طی سال‌های ۱۹۹۰ تا ۲۰۲۳ نشان داد که این شاخص در مجموع روندی افزایشی داشته و بیشترین مقادیر در دوره ۲۰۲۰–۲۰۲۳ ثبت شده است. از نظر مکانی، غلظت‌های بالاتر عمدتاً در بخش‌های داخلی و شمالی خلیج گواتر و در مجاورت خورها و آبراهه‌ها مشاهده شد، درحالی‌که مقادیر پایین‌تر بیشتر در بخش‌های جنوبی و نواحی رو به دریای آزاد قرار داشتند. همچنین، وسعت جنگل‌های مانگرو از ۲۱۹٫۹۹ هکتار در سال ۱۹۹۳ به ۹۲۳٫۶۴ هکتار در سال ۲۰۲۳ افزایش یافت که بیانگر افزایش خالص ۷۰۳٫۶۵ هکتاری است. هم‌زمان با این تغییرات، توسعه استخرهای پرورش میگو نیز در محدوده مورد مطالعه مشاهده شد. در مجموع، افزایش غلظت کلروفیل آ و وسعت پوشش مانگرو با توسعه فعالیت‌های پرورش میگو در خلیج گواتر هم‌زمان بود. هم‌زمانی روند افزایشی غلظت کلروفیل آ و وسعت پوشش مانگرو با توسعه مزارع پرورش میگو نشان داد که این تغییرات در طول دوره مطالعه به‌طور هم‌زمان رخ داده‌اند، اما الگوی مشاهده‌شده به‌تنهایی بیانگر ارتباط مستقیم میان آن‌ها نیست.
بحث: نتایج این مطالعه نشان داد که طی دوره بررسی، غلظت کلروفیل آ در خلیج گواتر روندی افزایشی داشته و این روند با توسعه تدریجی مزارع پرورش میگو هم‌زمان بوده است. این افزایش می‌تواند بیانگر تغییر تدریجی شرایط تغذیه‌ای آب در بخش‌هایی از خلیج گواتر باشد، هرچند با توجه به ماهیت داده‌های مورد استفاده، تعیین سهم مستقیم فعالیت‌های پرورش میگو در این تغییر امکان‌پذیر نیست. در مقابل، وسعت پوشش جنگل‌های مانگرو نیز در طول دوره مطالعه افزایش یافت و هم‌زمانی توسعه مزارع پرورش میگو با افزایش سطح مانگروها نشان داد که توسعه این فعالیت‌ها در مقیاس منطقه‌ای با کاهش خالص پوشش مانگرو همراه نبوده است.