محیط زیست و توسعه فرابخشی
مجله علمی

ارائه الگوی رهبری محیط‌زیستی در مدارس ابتدایی با رویکرد پدیدارشناسانه تفسیری

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان

عادل زاهد بابلان 1
سیدمحمد سیدکلان 2

1 گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

2 گروه مدیریت آموزشی، دانشگاه فرهنگیان، صندوق پستی 888 -56441 تهران، ایران

https://doi.org/10.22034/envj.2024.436078.1338
چکیده
مقدمه: امروزه، حفاظت و صیانت از محیط‌زیست به یک مسأله‌ حیاتی در دنیا تبدیل شده است. این مسأله باعث شده است چالش‌­های مدیریتی و رهبری زیادی در وضعیت فعلی بافت آموزشی مدارس به وجود آید. بسیاری از مدیران و معلمان در این خصوص استدلال دارند که صحبت کردن در مورد فعالیت‌های آموزشی و تربیتی زیست‌بوم و مشاهده عینی محیط­‌ز­یستی مدارس هنوز حلقه مفقوده در نظام آموزشی بوده است که بدون تأملات و نقدهای معتبر در مورد بوم مدارس غیرممکن است. به طوری­ که، مدارس برای حل این چالش‌­ها نیاز به رهبری محیط­زیستی دارد که توجه ویژه محققان عرصه رهبری را برانگیخته است. هدف از این پژوهش، ارائه­ الگوی رهبری محیط­‌زیستی در مدارس ابتدایی با رویکرد پدیدارشناسانه تفسیری بوده است.
مواد و روش‌ها: روش پژوهش کیفی به لحاظ اهداف از نوع پژوهش­‌های کیفی و به لحاظ نوع جمع‌­آوری داده‌­ها روش پدیدارشناسی تفسیری است. محیط پژوهش را مدیران و معلمان مدارس که سوابق مدارس سبز را داشتند، تشکیل می­‌دهند که به روش هدفمند از نوع گلوله برفی به تعداد 23 نفر تا اشباع نظری انتخاب شدند. ابزار گردآوری اطلاعات را مصاحبه نیمه ­ساختار یافته تشکیل می­‌دهد که تحت پروتکلی به ­واسطه درک و تجربیات معلمان و مدیران مدارس در مناطق مختلف استان اردبیل تنظیم شد که به لحاظ روایی و اطمینان­ پذیری از اعتبار مناسبی برخوردار بوده است؛ ضریب توافق کاپای کوهن بین کدگذاران برای بررسی میزان توافق کدگذاران 71/0 به دست آمد که با توجه به تفسیر سطوح متفاوت ضریب کاپا، شدت توافق نسبتاً زیاد است.
نتایج: یافته‌­ها نشان داد، 98 مفهوم در قالب 17 محور با سه مضمون اصلی بر پدیده رهبری محیط زیستی معنا می­‌بخشند. بر اساس ادراک و تجارب مشترک مدیران و معلمان رهبری محیط­‌زیستی با شش مشخصه رهبری مشترک، انسجام گروهی، نگرش ایده­‌آل، عمل به باورها، ملاحظه فردی و انگیزه الهام بخش قابل­ فهم است. این شاخصه­‌های رهبری محیط­‌زیستی در بستر فلسفه ارزشی، اهداف و مقاصد، سیاست­‌های کلان، مبانی آموزشی- تربیتی، مبانی روان شناختی و مبانی جامعه شناختی قابل توسعه است، اما توسعه رهبری محیط‌­زیستی با چالش­‌های عمده­ای رو به رو هست نیازمند درک صحیح زمینه‌های بسترساز در بین سیاست­گذاران آموزشی و تربیتی است.
بحث: بنا بر ضرورت اجتناب ­ناپذیر رهبری محیط­­زیستی در مدارس ابتدایی می توان با آموزش مدیران و عوامل مدرس‌ه­ای و برون مدرس‌ه­ای در آینده شاهد پایداری محیط‌­ز­یستی بود که مهم و ارزشمند است. بنابر برنامه­‌های وزارت آموزش و پرورش در سال­‌های اخیر (از سال 1397 به بعد) که به دنبال اجرای برنامه‌­های محیط­زیستی در مدرسه هستند؛ این پژوهش می‌­تواند از چالش‌­ها و مشکلات این برنامه بکاهد. نتایج این پژوهش با توجه به نوآوری آن در رهبری مدارس در درجه اول توانسته است مفهوم‌­سازی درستی از رهبری محیط­‌زیستی در نظام مدیریت آموزش و پرورش ارائه نماید. در درجه دوم، چالش‌­های محیط­زیستی مدارس دوره ابتدایی را شناسایی و تحلیل نماید و در نهایت به راهکارهای برون رفت از مدل رهبری نوین با پیچیدگی­‌های بوم­‌شناختی مدارس، مشکلات محیط‌­زیستی جامعه محلی را در آینده نسبت به بحران­‌های محیط­‌زیستی حل نماید.

کلیدواژه‌ها

رهبری
رهبری محیط‌زیستی
مدارس ابتدایی
رویکرد پدیدارشناسانه تفسیری

موضوعات

  1. Abdimannabovna, M.L., 2021. Formation of the Ecological Culture of Schoolchildren in the Study of Natural Science. International Journal of Innovative Analyses and Emerging Technology, 1(6), 73-76.
  2. Attride-Stirling, J., 2001. Thematic networks: an analytic tool for qualitative research. Qualitative research, 1(3), pp.385-405.
  3. Bronfenbrenner, U., 1977. Toward an experimental ecology of human development. American Psychologist, 32(7), 513–531. https://doi.org/10.1037/0003-066X.32.7.513
  4. Bronfenbrenner, U., 1992. Ecological systems theory. Jessica Kingsley Publishers.
  5. Bryson, M., and De Castell, S., 1998. New technologies and the cultural ecology of primary schooling: Imagining teachers as Luddites in/deed. Educational Policy, 12(5), 542-567.
  6. Creswell, J.W. and Poth, C.N., 2016.Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches. Sage publications.
  7. Hertler, S.C., Figueredo, A.J., Peñaherrera-Aguirre, M. and Fernandes, H.B., 2018. Urie Bronfenbrenner: Toward an evolutionary ecological systems theory. In Life history evolution (pp. 323-339). Palgrave Macmillan, Cham.
  8. Ho, J., Foo Seong Ng, D., Chua, P.H. and Binte Munir, N., 2021. Leadership across schools to diffuse an education innovation: applying complexity leadership theory with ecological leadership. International Journal of Leadership in Education, pp.1-23.
  9. Ho, J., Hung, D., Chua, P.H. and Binte Munir, N., 2022. Integrating Distributed with Ecological Leadership: Through the Lens of Activity Theory. Educational Management Administration & Leadership, p.17411432221077156.
  10. Kang, H.S. and Lee, Y.B., 2014. Towards a cultural ecology of pedagogy based on Bruner’s narrative theory. Advanced Science and Technology Letters, 71, 115-118.
  11. Ke Hanlin, etc., 2012. Cultural Ecology and the evolution of Theoretical Criticism of Chinese literature in the 20th Century. Beijing: China Social Science Press
  12. Kutsyuruba, B. and Walker, K., 2015. The lifecycle of trust in educational leadership: An ecological perspective. International Journal of Leadership in Education, 18(1), pp.106-121.
  13. Mohammadi Bolbanabad, A., Seifi, M. and Nateghi, F., 2022. Developing Environmental Education Criteria and Indicators in Iranian Elementary Education System in 1404. Environmental Education and Sustainable Development, 10(2), 99-115. doi: 10.30473/ee.2022.50804.2159 (In Persian with English abstract).
  14. Navarro, J.L. and Tudge, J.R., 2022. Technologizing Bronfenbrenner: Neo-ecological Theory. Current Psychology, 1-17.
  15. Niazi, M., Noruzi, M., Sharifi, E. and Khoramian, R., 2018. Inefficiency Analysis of Prevention Programs: Qualitative Research . etiadpajohi; 12 (47) :73-92. (In Persian with English abstract).
  16. Rau, G. and Shih, Y.S., 2021. Evaluation of Cohen's kappa and other measures of inter-rater agreement for genre analysis and other nominal data. Journal of english for academic purposes, 53, p.101026.
  17. Rummler, K., 2014. Foundations of socio-cultural ecology: Consequences for media education and mobile learning in schools. MedienPädagogik: Zeitschrift für Theorie und Praxis der Medienbildung, 24, 1-17.
  18. Sharifi, N., Shahtalebi, B. and Etebarian, A., 2020. 'School of Future in Iran: Grounded Theory Method', Sociological Cultural Studies, 11(2), pp. 87-115. doi: 10.30465/scs.2020.5538 (In Persian with English abstract).
  19. Tan, C.Y., 2022. Influence of Cultural Values on Singapore School Leadership. Educational Management Administration and Leadership, 17411432211073414.
  20. Toh, Y., Jamaludin, A., Hung, W.L.D. and Chua, P.M.H., 2014. Ecological leadership: Going beyond system leadership for diffusing school-based innovations in the crucible of change for 21st century learning. The Asia-Pacific Education Researcher, 23, pp.835-850.
  21. Western, S., 2010. Eco-leadership: Towards the development of a new paradigm. In Leadership for environmental sustainability (pp. 50-68). Routledge.
  22. Western, S., 2019. Leadership: A critical text. Leadership, pp.1-456.
  23. Wielkiewicz, R.M. and Stelzner, S.P., 2005. An ecological perspective on leadership theory, research, and practice. Review of General Psychology, 9(4), pp.326-341.
  24. Xue, X., 2019. School Education and Cultural Inheritance of Yi Nationality: Educational Choices Based on Cultural Ecology in Yi Areas of Liangshan. DEStech Transactions on Social Science, Education and Human Science, (esem).
  25. Zala-Mezö, E., Bormann, I., Strauss, N.C. and Müller-Kuhn, D., 2020. Distributed leadership practice in Swiss “eco-schools” and its influence on school improvement. Leadership and Policy in Schools, 19(4), pp.673-695.
  26. Zhang, Y., 2021. Brief Analysis on Imbalance of Cultural Ecology in Our Foreign Language Teaching. In 2021 2nd Asia-Pacific Conference on Image Processing, Electronics and Computers (pp. 377-380).
محیط زیست و توسعه فرابخشی
دوره 9، شماره 85
پاییز 1403
صفحه 1-14

صفحه اصلی

ارسال مقاله

تماس با ما