محیط زیست و توسعه فرابخشی
مجله علمی

مکانیسم‌های تضمین حق بر هوای پاک در ایران و اسناد بین‌المللی

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان

فاطمه حمیدی 1
مریم افشاری 2
علی مشهدی 3

1 گروه حقوق محیط زیست، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

2 گروه حقوق، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد دماوند، تهران، ایران

3 گروه حقوق عمومی و بین‌الملل، دانشکده حقوق، دانشگاه قم، قم، ایران

https://doi.org/10.22034/envj.2024.444120.1358
چکیده
مقدمه: آلودگی هوا یک مشکل بزرگ محیط‌زیستی جهانی است که اثرات نامطلوب مختلفی بر سلامت و محیط‌زیست دارد. کشورها به این نتیجه رسیدند که مبارزه با این معضل فقط از طریق همکاری بین‌المللی مقدور خواهد بود. بنابراین انجام اقداماتی برای اصلاح ساختارهای موجود بر اساس اصول علمی و اعمال قوانین و تجربیات سایر کشورهای جهان برای مقابله با آلودگی هوا از اولویت‌های اصلی است. تمایز این پژوهش، بررسی نقش ضمانت‌ها و اسناد بین‌المللی و قوانین ایران در راستای مقابله با آلودگی هواست؛ لذا این پژوهش به دنبال پر کردن شکاف قوانین و اسناد داخلی در مقایسه با قوانین بین‌المللی می‌باشد.
مواد و روش‌ها: پژوهش حاضر از نظر اهداف و ماهیت در گروه تحقیقات کاربردی قرار می‌گیرد و در انجام آن از روش تحلیلی - توصیفی استفاده شده است. ابتدا این اسناد و قوانین به صورت کتابخانه‌ای مورد مطالعه قرار گرفت، سپس با توجه به پرسش‌ها و چارچوب مفهومی، اسناد و قوانین در نظام ملی و بین‌المللی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند و در نهایت به تطبیق اسناد و قوانین مذکور پرداخته شد. برای بررسی فرضیات از دیالکتیک که یکی از روش‌های شناخت علمی( تحقیق) است، استفاده شد.
نتایج: در بخش محیط‌زیست قانون برنامه پنج ساله پنجم موارد اختصاص داده شده به محیط‌زیست کافی نیست و در برگیرنده برنامه‌های جامع و بلندمدت برای دستیابی به توسعه پایدار و درخور نمی‌باشد. قانون شهرداری مصوب1334 نیز به علت نبود ضمانت اجرایی و به روز بودن، نتوانسته است نقش به‌سزایی در تحقق تضمین حق بشر بر هوای پاک داشته باشد. قانون حفاظت و بهسازی محیط‌زیست مصوب 1353 نیز به دلیل شرایط عینی جامعه پس از انقلاب و اشکالات و نارسایی‌های مقررات نیازمند بازنگری و اصلاح می‌باشد. کیفر جزای نقدی نیز در قانون هوای پاک با اینکه از لحاظ میزان نسبت به قانون قبلی افزایش‌هایی داشته است، اما متاسفانه در خصوص کارخانه‌ها و اشخاص حقوقی که درآمد بیشتری دارند از قدرت کمتری نسبت به این مرتکبان برخوردار است. درخصوص عملکرد قانون هوای پاک این چنین می‌توان اظهار داشت که از بین ۵6 ماده مقرر در قانون هوای پاک و آیین‌نامه فنی آن اجرای ۲۲ ماده به‌صورت ضعیف، ۱7 ماده متوسط و ۱7 ماده خوب، برآورد شده است. اسناد بین‌المللی نیز فاقد ضمانت اجرای مشخصی است و سازوکار پیش‌بینی شده در کنوانسیون‌ها بسیار ساده و ناکارآمد به نظر می‌رسد.
بحث: قوانین و مصوبات مربوط به آلودگی هوا اجرای مطلوبی نداشته‌اند و این موضوع درخصوص قانون هوای پاک بیشــتر محسوس اســت. مهمترین عوامل عدم اجرای قانون عبارتند از کمبود منابع مالی، در اولویت نبودن مسأله آلودگی هوا، عدم وجود نظارت کافی و مؤثر، ناهماهنگی بین دستگاه‌های مجری و عملکرد جزیره‌ای، تفسیر شخصی از متون قانون و درنهایت ایرادات متن قانون. طبق برآیند پژوهش حاضر می‌توان چنین اذعان داشت که در ایران به‌عنوان یک کشور درحال‌توسعه، موضوع تضمین حق هوای پاک و سازوکارهای اجرایی آن هنوز جایگاه واقعی خود را در نظام حقوقی پیدا نکرده است. اسناد بین‌المللی نیز فاقد ضمانت اجرای مشخصی مانند عمل متقابل یا سازوکارهای خاص قراردادی است. با توجه به این حجم از خسارات و عوارض منفی آلودگی هوا بر سلامت شهروندان و اقتصاد کشور، اقدام عاجل برای باز شدن گره‌های موجود بر سر اجرای قانون هوای پاک امری ضروری است و باید اراده جدی در این خصوص وجود داشته باشد.

کلیدواژه‌ها

آلودگی هوا کنوانسیون‌های بین‌المللی
اسناد داخلی
حق هوای پاک
ضمانت‌های حقوقی

موضوعات

  1. Abbasi, M. and Soudmandi., P., 2015. Human rights and the right to clean air, Bioethics Quarterly, (21)6. (In Persian with English abstract)
  2. Abdullahi, M., Mashhad, A. and Faradi, M., 2013. Rights of air protection, Tehran: Mezan Publishing(In Farsi).
  3. Abdollahi, M., Mashhadi, A. and Faryadi, M., 2012. Legal Evaluation of Standards for Air Pollution from Stationary Sources. Environmental Sciences, 10(2).
  4. Ahmadi Niaz, S., Zainelzadeh, R. and Raispour, R., 2018. Investigating the impact of the good ruling on environmental quality index in a selection of developing countries. Environmental Science and Technology 20(4), 17-165 (In Persian with English abstract)
  5. Arshad, K., Hussain, N., Ashraf, M.H., and Saleem, M.Z., 2024. Air pollution and climate change as grand challenges to sustainability. Science of The Total Environment, 172370.‏
  6. Amir-Arjomand, A. and Mashhadi, A., 2010. The Right to Clean Air and Related Sanctions in Iranian and French Law. TANAFFOS(Respiration), 9(2(spiring), 7-12.
  7. Asgari, A., Mashadi, A. and Arashpour, A., 2023. The place of the right to clean air in international jurisprudence. Political Sociology of Iran,5(12), 1028-1047. (In Farsi).
  8. Babakhani, E., 2023. Environmental Crimes in the Measure of Restorative Justice: from Policies to Programs. Journal of Legal Research, 22(53), 443-468.‏
  9. Borja-Patiño, J., Robalino-López, A. and Mena-Nieto, A., 2024. Breaking the unsustainable paradigm: exploring the relationship between energy consumption, economic development and carbon dioxide emissions in Ecuador. Sustainability Science, 19(2), 403-421.‏
  10. Boyd, D.R., 2019. The Human Right to Breathe Clean Air. Annals of global health, 85(1), 146. https://doi.org/10.5334/aogh.2646
  11. Cooper, N., 2021. How the new human right to a healthy environment could accelerate New Zealand's action on climate change. The Conversation. Retrieved 2021-11-30.
  12. Ferdowsi, M., Porhashmi, S.M. and Maknoun. S.A., 2022. The comprehensive system of environmental assessments: a tool for the enforcement of preventive environmental rights. Journal of Sustainability, Development and Environment, 3(2), 113-128. (In Persian with English abstract)
  13. Ghasemi, A., Alavian, M., Lotfi, S. and Rahmani, M., 2021. Analysis of the themes of good urban governance in the development programs of the Islamic Republic of Iran, Strategic Researches of Social Issues, 10(3), pp. 117-141. doi: 10.22108/srspi.2021.130845.1736 (In Persian with English abstract)
  14. Gough, C.A., Chadwick, M.J., Biewald, B., Kuylenstierna, J.C.I., Bailey, P.D. and Cinderby, S., 1995. Developing optimal abatement strategies for the effects of sulphur and nitrogen deposition at European scale. Water, Air, and Soil Pollution, 85(4), 2601-2606.
  15. Hajzadeh, H., 2020. An analysis of the legal requirements of dealing with climate change from the perspective of international treaties and domestic laws. Climate Change Research 1(2), 55-78. (In Persian with English abstract)
  16. Halwani, S., 2022. The government's obligations towards citizens' right to enjoy healthy air in Iranian law, Journal of Civil Rights Studies, Volume 5, Number 19.
  17. Hamidi, F., Afshari, M. and Mashhadi., A., 2020. Mechanisms to guarantee the right to clean air in Iran and the European Union, Sustainability, Development and Environment, 3(3), 51-66 (In Persian with English abstract)
  18. Heydarzadeh, A., Vervaei, A., Pournuri M. and Ghasemi, N., 2022. Investigation of guarantees and legal requirements to deal with long-range and transboundary pollution (in the countries of the Middle East region in the form of regional understanding). Environmental Science and Technology, 23(6), 145-160 (In Persian with English abstract)
  19. Holgate, S.T., 2017. 'Every breath we take: the lifelong impact of air pollution' - a call for action. Clinical medicine (London, England), 17(1), 8–12. https://doi.org/10.7861/clinmedicine.17-1-8
  20. Jutterström, S., Moldan, F., Moldanová, J., Karl, M., Matthias, V. and Posch, M., 2021. The impact of nitrogen and sulfur emissions from shipping on the exceedance of critical loads in the Baltic Sea region. Atmospheric chemistry and physics, 21(20), 15827-15845.‏
  21. Karimi, D. and Mousavi Madani, N., 2016. Investigation of the effectiveness of laws and regulations governing air pollution in Iran, Journal of Environmental Science and Technology, 19 (4), 571-581. (In Persian with English abstract)
  22. Kleemola-Juntunen, P. and Kirchner, S., 2022. Gothenburg Protocol and Convention on Long-Range Transboundary Air Pollution. In Global Encyclopedia of Territorial Rights (pp. 1-8). Cham: Springer International Publishing.‏
  23. Lode, B., Schönberger, P. and Toussaint, P., 2016. ‘Clean Air for All by 2030? Air Quality in the 2030 Agenda and in International Law’, 25 Review of European, Comparative and International Environmental Law 27, 35.
  24. Mashhadi, A., 2025. Evolution of administrative and law enforcement tools to deal with air pollution; French law experience. Journal of Environmental Science Studies,9(4), 9450-9443. (In Farsi).
  25. Nasr Esfahani, A. and Raisi, L., 2016. The right to enjoy clean air in the procedure of international authorities of the journal: Comparative Law » Autumn and Winter 2016, 108, 89 to 106. (In Persian with English abstract)
  26. Norouzi, N., 2024. Ecopolitics to International Environmental Law: A Literature Review on How Countries Are Performing Under the International Convention on Climate Change. Eco-Politics and Global Climate Change, 43-58.‏
  27. Novello, D.P., 1992. United Nations: Protocol to the 1979 Convention on Long-Range Transboundary Air Pollution Concerning the Control of Emissions of Volatile Organic Compounds or their Transboundary Fluxes. International Legal Materials, 31(3), 568-611.
  28. Piran, F. and Piran, H., 2020. Investigating transportation and traffic problems and how to manage them in developing cities with an emphasis on Islamshahr. Magazine: Architecture, third year, summer 2019, number 15. (In Persian with English abstract)
  29. Pourhashemi, A. and Parandeh Motlatl, A., 2021. Investigating the position and role of the conference of members of environmental treaties in the development of international environmental law, environmental science and technology 22(11), 171-181. (In Persian with English abstract)
  30. Pourhashemi, A., Sobhani Nia, M. and Ziadkhani., S., 2022. Analyzing the nature of governments' commitments in the 2015 Paris Agreement on climate change. Environmental Science and Technology 23(11), 85-98 (In Persian with English abstract)
  31. Protocol, A., 1998. Protocol on Heavy Metals to the Convention on Long-range Transboundary Air Pollution.
  32. Rashedi, M. and Mashhadi, A., 2024. An Analysis of the Approach of Development Programs of the Islamic Republic of Iran to Air Protection. Public Law Studies Quarterly, 54(2), 985-999.
  33. Rajamani, L., Jeffery, L., Höhne, N., Hans, F., Glass, A., Ganti, G. and Geiges, A., 2021. National ‘fair shares’ in reducing greenhouse gas emissions within the principled framework of international environmental law. Climate Policy, 21(8), 983–1004. https://doi.org/10.1080/14693062.2021.1970504
  34. Rayfuse, R., Jaeckel, A. and Klein, N., 2023. International marine environmental law in the 21st century. In Research Handbook on International Marine Environmental Law (pp. 2-32). Edward Elgar Publishing.‏
  35. Riazi, M., Faqih, H., Mashhadhi, A. and Mansourpour, N., 2023. Examining the rights and obligations of intergenerational justice in order to achieve the goals of sustainable development "with emphasis on the 50 principles of the Iranian Constitution". Journal of Environmental Science and Technology, 25(2), 41-53. (In Persian with English abstract)
  36. Rönnberg, D., 2020. The Right to Breathe: An Examination of How Human Rights Can Be Applied to Guarantee Access to Clean Air.‏
  37. Sabouripour, M. and Haji Vand, A., 2017. Analysis of air pollution in the clean air law approved in 2016, 7th National Conference on Air and Noise Management, Tehran. (In Farsi).
  38. Sadeghi, H., Yazdanpanah, R., Amir Arjamand, A. and Mazini, A., 2018. Evaluation of the effectiveness of the Kyoto Protocol in reducing greenhouse gas emissions (from the perspective of environmental economics). Quarterly Journal of Environmental Economics and Natural Resources; 3 (6), 115-142. (In Persian with English abstract)
  39. Shamei, M., 2015. Government obligations and the right to clean air, master's thesis, Shahid Beheshti University.
  40. Shindell, d. et al., 2018. “Quantified, localized health benefits of accelerated carbon dioxide emissions reductions”. Nature Climate Change. 2011; 8(4): 291–295. DOI: 10.1038/s41558-018-0108-y
  41. Soodmandi, M., 2022. Flaws and weaknesses of the Clean Air Law compared to the Law on How to Prevent Air Pollution, Public Law Research, 22(68), 141-170, (In Persian with English abstract)
  42. Suman, A.B., 2021. Citizen sensing from a legal standpoint: Legitimizing the practice under the Aarhus framework. Journal for European Environmental & Planning Law, 18(1-2), 8-38.‏
  43. United States Environmental Protection Agency. The Benefits and Costs of the Clean Air Act from 1990 to 2020 (Washington, D.C.). World Bank and Institute for Health Metrics and Evaluation. 2016. The Cost of Air Pollution: Strengthening the Economic Case for Action (Washington, D.C.). D. Shindell et al., 2018. “Quantified, localized health benefits of accelerated carbon dioxide emissions reductions”. Nature Climate Change. 2011; 8(4): 291–295. DOI: 10.1038/s41558-018-0108-y
  44. United States Environmental Protection Agency., 2019. The Benefits and Costs of the Clean Air Act from 1990 to 2020 (Washington, D.C.).
  45. UNICEF and World Health Organization Joint Monitoring Programme. Progress on household drinking water, sanitation and hygiene 2000–2017. 2019.
  46. Wu, D., Xie, Y. and Liu, D., 2023. Rethinking the complex effects of the clean energy transition on air pollution abatement: Evidence from China's coal-to-gas policy. Energy, 283, 128413.‏
  47. Zahar, A., 2022. Human Rights Law and the Obligation to Reduce Greenhouse Gas Emissions. Human Rights Review, 23(3), 385-411.‏
  48. Zahedi, A. and Khodakarmi, N., 2015. Analysis and investigation of air pollution crime in Iranian cities from the point of view of criminal law and international conventions. New Perspectives in Human Geography (Human Geography), 11 (4), 159-183.
  49. Zhang, Q. et al, ‘Transboundary Health Impacts of Transported Global Air Pollution and International Trade’ 2017. 543 Nature 705; V Ramanathan and Y Feng, ‘Air Pollution, Greenhouse Gases and Climate Change: Global and Regional Perspectives’ (2009) 43 Atmospheric Environment 37. M Sand et al, ‘Response of Arctic Temperature to Changes in Emissions of Short-Lived Climate Forcers’ (2016) 6 Nature Climate Change 286.
محیط زیست و توسعه فرابخشی
دوره 9، شماره 85
پاییز 1403
صفحه 83-98

صفحه اصلی

ارسال مقاله

تماس با ما