محیط زیست و توسعه فرابخشی
مجله علمی

پدیدارشناسی تعاریف و رفتارهای سازگاری کشاورزان شهرستان باوی در مقابله با خشکسالی

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان

عباس شحیتاوی
مسلم سواری
مسعود برادران

گروه ترویج و آموزش کشاورزی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان، ملاثانی، ایران

https://doi.org/10.22034/envj.2025.449585.1356
چکیده
مقدمه: خشکسالی یکی از چالش‌های مهم زیست‌محیطی و اقتصادی در مناطق کشاورزی ایران به شمار می‌رود. این پدیده تهدیدی جدی برای امنیت غذایی، معیشت روستایی و توسعه پایدار محسوب می‌شود. در مناطقی مانند شهرستان باوی، که کشاورزی منبع اصلی درآمد است، خشکسالی می‌تواند پیامدهای ویرانگری برای کشاورزان و جوامع محلی به همراه داشته باشد. درک نحوه برداشت کشاورزان از خشکسالی و راهبردهایی که برای مقابله و سازگاری با پیامدهای آن اتخاذ می‌کنند، برای طراحی سیاست‌هایی مؤثر و متناسب با شرایط محلی ضروری است. در حالی که تعاریف هواشناسی خشکسالی بر کمبود بارش و اختلالات هیدرولوژیکی تمرکز دارند، کشاورزان این پدیده را از منظر تجربه زیسته خود تفسیر می‌کنند؛ تجربه‌ای که ممکن است شامل ابعاد اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی نیز باشد. این مطالعه با هدف بررسی تعاریف ذهنی کشاورزان شهرستان باوی از خشکسالی و شناسایی رفتارهای مقابله‌ای و سازگارانه آنان در مواجهه با این پدیده انجام شده است.
مواد و روش‌ها: این پژوهش با بهره‌گیری از رویکرد کیفی پدیدارشناسی انجام شد تا تجربه‌های زیسته کشاورزان در مواجهه با خشکسالی را به‌طور عمیق بررسی کند. جامعه آماری شامل کشاورزان ساکن شهرستان باوی بود که با استفاده از روش نمونه‌گیری گلوله‌برفی انتخاب شدند تا تنوع دیدگاه‌ها در مطالعه لحاظ شود. روش‌های گردآوری داده‌ها شامل ۲۵ مصاحبه نیمه‌ساختاریافته عمیق، مشاهدات مستقیم میدانی، عکاسی و تحلیل اسناد بود. مصاحبه‌ها به زبان محلی انجام و به‌صورت کامل و دقیق رونویسی شدند. برای تحلیل داده‌ها از روش کولایزی استفاده شد که شامل استخراج گزاره‌های مهم، تفسیر معانی و شناسایی مضامین کلیدی بود. این رویکرد امکان دستیابی به درکی عمیق از نحوه تعریف خشکسالی توسط کشاورزان و رفتارهایی که در مواجهه با آن اتخاذ می‌کنند را فراهم ساخت.
نتایج: نتایج پژوهش نشان داد که کشاورزان خشکسالی را عمدتاً با کاهش دسترسی به منابع آبی، کاهش میزان بارندگی و بی‌نظمی در الگوهای بارش تعریف می‌کنند. این تعاریف اغلب بازتاب‌دهنده تأثیرات فوری و ملموس خشکسالی بر تولید محصولات کشاورزی، شیوه‌های آبیاری و مدیریت دام هستند. فراتر از شاخص‌های فیزیکی، برخی کشاورزان خشکسالی را با دشواری‌های اقتصادی، فشارهای اجتماعی و بار روانی نیز مرتبط می‌دانند. در مجموع ۱۸ نوع رفتار متفاوت در مواجهه با خشکسالی شناسایی شد که در دو دسته اصلی طبقه‌بندی گردیدند: رفتارهای مقابله‌ای (واکنشی) و رفتارهای سازگارانه (پیش‌نگرانه).
رفتارهای مقابله‌ای (واکنشی): شامل اقدامات کوتاه‌مدت مانند کاهش دفعات آبیاری، فروش دام، قرض گرفتن پول و تغییر به کشت محصولات مقاوم به خشکسالی.
رفتارهای سازگارانه (پیش‌نگرانه): شامل راهبردهای بلندمدت مانند سرمایه‌گذاری در فناوری‌های صرفه‌جوی آب، تنوع‌بخشی به منابع درآمد، مشارکت در کشاورزی گروهی و همکاری در مدیریت منابع آب در سطح جامعه.
بحث: این مطالعه نشان می‌دهد که کشاورزان شهرستان باوی درک چندبعدی و فراتر از تعاریف فنی از خشکسالی دارند. برداشت آنان تحت تأثیر واقعیت‌های زیست‌محیطی، شرایط اقتصادی-اجتماعی، هنجارهای فرهنگی و تجربه‌های شخصی شکل گرفته است. تنوع رفتارهای مقابله‌ای و سازگارانه، پیچیدگی خشکسالی را به‌عنوان یک پدیده زیسته نمایان می‌سازد و بر اهمیت پاسخ‌های بومی و متناسب با شرایط محلی تأکید دارد. در حالی که راهبردهای مقابله‌ای ممکن است تسکین فوری فراهم کنند، اما اغلب فاقد پایداری بوده و در بلندمدت می‌توانند آسیب‌پذیری را افزایش دهند. در مقابل، راهبردهای سازگارانه با وجود نیاز به منابع بیشتر، مسیرهایی به سوی تاب‌آوری و پایداری بلندمدت ارائه می‌دهند. یافته‌ها نشان می‌دهد که مداخلات سیاستی باید بر توانمندسازی کشاورزان، دسترسی به منابع مالی و فنی، و برنامه‌ریزی مشارکتی تمرکز داشته باشد تا آنان بتوانند از مدیریت واکنشی به مدیریت پیش‌نگرانه در برابر خشکسالی گذر کنند.

کلیدواژه‌ها

پدیدارشناسی
خشکسالی
رفتارهای سازگاری
پایدارسازی جوامع
شهرستان باوی

موضوعات

  1. Ahmad, M.I., Ma, H., Shen, Q., Rehman, A. and Oxley, L., 2024. Climate change variability adaptation and farmers decisions of farm exit and survival in Pakistan. Climate Services, 33, 100437.
  2. Akhtar, R., Afroz, R., Masud, M.M., Rahman, M., Khalid, H. and Duasa, J.B., 2020. Farmers’ perceptions, awareness, attitudes and adaption behaviour towards climate change. In Climate Change Mitigation and Sustainable Development (pp. 60-76). Routledge.
  3. Alahdini, A. and Yazdian, H., 2023. Investigating and Analyzing the Adaptation of Farmers in Zayandehrud River Basin in Facing Drought and Identifying its Solutions. Iran-Water Resources Research, 19(1), 69-83.
  4. Alim, A.S. and Anggraini, R.S., 2021. Assessing Indonesian sugarcane farmers’ perceptions of climate change. In IOP Conference Series: Earth and Environmental Science (Vol. 733, No. 1, p. 012145). IOP Publishing.
  5. Aref, H., Bodlaie, H. and Beigi, V., 2015. Phenomenology of the experience of being fired from work. Public Administration Quarterly. 7 (3): 594-573.
  6. Badjeck, C., Allison, E.H., Halls, A.S. and Dulvy, N.K., 2010. Impacts of climate variability and change on fishery-based livelihoods. Mar. Policy 34, 375–383,http://dx.doi.org/10.1016/j.marpol.2009.08.007.
  7. Bandyopadhyay, N., Bhuiyan, C. and Saha, A.K., 2020. Drought mitigation: Critical analysis and proposal for a new drought policy with special reference to Gujarat (India). Progress in Disaster Science, 5, 100049.
  8. Bandyopadhyay, N., Bhuiyan, C. and Saha, A.K., 2020. Drought mitigation: Critical analysis and proposal for a new drought policy with special reference to Gujarat (India). Progress in Disaster Science, 5, 100049.
  9. Burnham, M. and Ma, Z., 2016. Linking smallholder farmer climate change adaptation decisions to development. Climate and Development, 8(4), 289-311.
  10. Christian-Smith, J., Levy, M.C. and Gleick, P.H., 2014. Maladaptation to drought: a case report from California, USA. Sustainability Science, 10(3), 491–501. doi:10.1007/s11625-014-0269-1 
  11. Cianconi, P., Betrò, S. and Janiri, L., 2020. The impact of climate change on mental health: a systematic descriptive review. Frontiers in psychiatry, 11, 74.‏
  12. Dang, H.L., Li, E., Nuberg, I. and Bruwer, J., 2019. Factors influencing the adaptation of farmers in response to climate change: A review. Climate and Development, 11(9), 765-774.
  13. Ding, Y., Schoengold, K. and Tadesse, T., 2009. The impact of weather extremes on agricultural production methods: Does drought increase adoption of conservation tillage practices? Journal of Agricultural and Resource Economics, 395-411.
  14. Dorward, P., Osbahr, H., Sutcliffe, C. and Mbeche, R., 2020. Supporting climate change adaptation using historical climate analysis. Climate and Development, 12(5), 469-480.
  15. FAO, 2018. The state of agricultural commodity markets. Agricultural Trade, Climate Change and Food Security. FAO, Rome.
  16. Farzaneh, M. and Bani Mostafa Arab, F., 2023. Analysis of climate change adaptation laws in developed countries. Journal of Drought and Climate change Research, 1(1), 49-70.
  17. Farzaneh, M.R., Badre, M. and Ramezani, J., 2023. Assessment of Informal Education Approach (Environmental scratch) for Water Resources Conservation. Environment and Interdisciplinary Development.
  18. Gholami, M. and Alibigi, A., 2015. Identification of indigenous methods of drought management, case study: Sarpol Zahab city. Rural Research Quarterly, 5 (3): 611-638.
  19. Gholami, M., Alibigi, A. and Savari, M., 2015. Phenomenology of farmers' perception of drought (case study: Sarpol Zahab city). Agricultural Economics and Development Research, 46(3): 439-456.
  20. Gomez-Zavaglia, A., Mejuto, J.C. and Simal-Gandara, J., 2020. Mitigation of emerging implications of climate change on food production systems. Food Research International, 134, 109256.
  21. Guodaar, L., Asante, F., Eshun, G., Abass, K., Afriyie, K., Appiah, D.O., ... and Kpenekuu, F., 2020. How do climate change adaptation strategies result in unintended maladaptive outcomes? Perspectives of tomato farmers. International Journal of Vegetable Science, 26(1), 15-31.
  22. Hou, L., Min, S., Huang, Q. and Huang, J., 2023. Farmers' perceptions of drought-severity and the impacts on ex-ante and ex-post adaptations to droughts: Evidence from maize farmers in China. Agricultural Water Management, 279, 108180.
  23. Huang, K. and Sim, N., 2021. Adaptation may reduce climate damage in agriculture by two thirds. Journal of Agricultural Economics, 72(1), 47-71.
  24. Huang, K. and Sim, N., 2021. Adaptation may reduce climate damage in agriculture by two thirds. Journal of Agricultural Economics, 72(1), 47-71.
  25. Huard, F., 2008. Overview of management of natural and environmental resources for sustainable agricultural development in France Management of Natural and Environmental Resources for Sustainable Agricultural Development Conferance, Proceedings of a Workshop held from February 13-16, 2006, in Portland, Oregon, 115-125.
  26. Jiang, M., Shi, C.L., Liu, Y. and Jin, Z.Q., 2017. Response of rice production to climate change based on self-adaptation in Fujian Province. The Journal of Agricultural Science, 155(5), 751-765.
  27. Manouchehri, A., 2001. Drought and shallow water crisis, challenges, policies and plans to encounter, Water & Environment, 2001, 45:15-21.
  28. McKune, S., Poulsen, L., Russo, S., Devereux, T., Faas, S., McOmber, C. and Ryley, T., 2018. Reaching the end goal: Do interventions to improve climate information services lead to greater food security? Climate Risk Management, 22, 22-41.
  29. Meraner, M. and Finger, R., 2019. Risk perceptions, preferences and management strategies: evidence from a case study using German livestock farmers. Journal of Risk Research, 22(1), 110-135.
  30. Miller, H.J., Witlox, F. and Tribby, C.P., 2013. Developing context-sensitive livability indicators for transportation planning: a measurement framework. Journal of Transport Geography, 26, 51-64.
  31. Mubaya, C.P., Njuki, J., Mutsvangwa, E.P., Mugabe, F.T. and Nanja, D., 2012. Climate variability and change or multiple stressors? Farmer perceptions regarding threats to livelihoods in Zimbabwe and Zambia. J. Environ. Manag. 102, 9–17, http://dx.doi.org/10.1016/j.jenvman.2012.02.005.
  32. Myers, S.S., Smith, M.R., Guth, S., Golden, C.D., Vaitla, B., Mueller, N.D., ... and Huybers, P., 2017. Climate change and global food systems: potential impacts on food security and undernutrition. Annual review of public health, 38, 259-277.
  33. Naveed-ur-Rehman, A.M.C. and Rana, F.A., 2022. The World’s Biggest Calamity: Climate Change or Wars. Pakistan Journal of International Affairs, 5(4).‏
  34. Nguru, W. and Mwongera, C., 2023. Predicting the future climate-related prevalence and distribution of crop pests and diseases affecting major food crops in Zambia. PLOS Climate, 2(1), e0000064.‏
  35. Quandt, A., Neufeldt, H. and McCabe, J.T., 2019. Building livelihood resilience: what role does agroforestry play? Climate and Development, 11(6), 485-500.
  36. Rahimi, H. and Sadeghinia, A., 2024. Climate Change and Agriculture in Najafabad County: Evaluation Effects and Adaptation Strategies. Journal of Rural Research, 14(4), 592-609.
  37. Safari Aliakbari, M., Poodineh, M.R. and Azadpour, M., 2023. Drought and rural communities: strategies to deal with its consequences (Case study: Border Rural of Zahedan Township). jgs 2023; 23 (70): 21.
  38. Salimi, S., Almuktar, S.A. and Scholz, M., 2021. Impact of climate change on wetland ecosystems: A critical review of experimental wetlands. Journal of Environmental Management, 286, 112160.‏
  39. Savari, M. and Shokati Amghani, M., 2022. Effects of small-scale farmers' adaptation behaviors in drought conditions on household food security level in West Azerbaijan province. Geography and Planning, (Articles in Press).
  40. Savari, M. and Shokati Amghani, M., 2022. Effects of small-scale farmers' adaptation behaviors in drought conditions on household food security level in West Azerbaijan province. Geography and Planning, (Articles in Press).
  41. Savari, M. and Sookhtanlo, M., 2019. Studying the semantic understanding of the villagers about the concept of food security. biquarterly journal of local development (rural-urban). 11 (1): 266-239.
  42. Savari, M., Zhoolideh, M. and Limuie, M., 2024. Factors affecting the use of climate information services for agriculture: evidence from Iran. Climate Services, 33, 100438.
  43. Sengupta, S., 2023. Climate change, international justice and global order. International Affairs, 99(1), 121-140.
  44. Shaffril, H.A.M., Krauss, S.E. and Samsuddin, S.F., 2018. A systematic review on Asian's farmers' adaptation practices towards climate change. Science of the total Environment, 644, 683-695.
  45. Sharafi, L., Zarafshani, K., Keshavarz, M., Azadi, H. and Van Passel, S., 2020. Drought risk assessment: Towards drought early warning system and sustainable environment in western Iran. Ecological Indicators, 114, 106276.
  46. Singh, P.K. and Nair, A., 2014. Livelihood vulnerability assessment to climate variability and change using fuzzy cognitive mapping approach. Clim. Change 127, 475–491, http://dx.doi.org/10.1007/s10584-014-1275-0.
  47. Smit, B., Burton, I., Klein, R.J. and Wandel, J., 2000. An anatomy of adaptation to climate change and variability (pp. 223-251). Springer Netherlands.
  48. Taylor, J.G., Downton, M.W. and Stewart, T.R., 1988. Adapting to environnmental change: Perceptions and farming practices in the Ogallala Aquifer region. In Arid lands today and tomorrow; International research and development conference (pp. 665-684).
  49. Trinh, T.Q., Rañola Jr, R.F., Camacho, L.D. and Simelton, E., 2018. Determinants of farmers’ adaptation to climate change in agricultural production in the central region of Vietnam. Land Use Policy, 70, 224-231.
  50. Turner-Walker, S., Anantasari, E. and Retnowati, A., 2021. Integration into development: translating international frameworks into village-level adaptation. In Climate Change Research, Policy and Actions in Indonesia (pp. 53-77). Springer, Cham.
  51. Vermeulen, S.J., Campbell, B.M. and Ingram, J.S., 2012. Climate change and food systems. Annual review of environment and resources, 37(1), 195-222.
  52. Wang, P., Qiao, W., Wang, Y., Cao, S. and Zhang, Y., 2020. Urban drought vulnerability assessment–A framework to integrate socio-economic, physical, and policy index in a vulnerability contribution analysis. Sustainable Cities and Society, 54, 102004.
  53. Whitmarsh, L. and Capstick, S., 2018. Perceptions of climate change. In Psychology and climate change (pp. 13-33). Academic Press.
  54. Yazarloo, B., Shahidi, A. and Farzaneh, M., 2022. Investigating the Role of Knowledge of Local Communities in The Attitudes and Behaviors of Cooperative Use of Water Resources. Environment and Interdisciplinary Development, 7(78), 24-37.
محیط زیست و توسعه فرابخشی
دوره 10، شماره 88
ویژه‌نامه تغییر اقلیم
تابستان 1404
صفحه 1-18

صفحه اصلی

ارسال مقاله

تماس با ما