محیط زیست و توسعه فرابخشی
مجله علمی

تبیین تأثیر فرهنگ سازمانی سبز و اقدامات مدیریت منابع انسانی سبز بر عملکرد محیط زیستی کارکنان با نقش میانجی نوآوری سبز

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان

سارا محمدی
فرج الله رحیمی
مهدیه داستین

گروه مدیریت، دانشکده اقتصاد و علوم اجتماعی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران

https://doi.org/10.22034/envj.2025.503795.1463
چکیده
مقدمه: در دهه‌های اخیر نگرانی در مورد محیط طبیعی به یک موضوع بحرانی تبدیل شده است. بخش صنعت به عنوان یک بخش کلیدی و مؤثر در چرخه اقتصادی کشور نیز از فشارهای اجتماعی و نهادی مرتبط با مسائل محیط‌زیستی مجزا نمانده است. از این‌رو، سازمان‌های دوستدار محیط زیست به دنبال یافتن شیوه‌ها و تکنیک‌هایی برای کاهش اثرات محیط‌زیستی علاوه بر مقابله با مسائل اقتصادی می‌باشند. هدف اکثر شرکت‌های دوستدار محیط زیست حذف ضایعات و پسماندهای آلاینده و به طبع آن افزایش بازدهی شرکت می‌باشد. پژوهش حاضر با هدف بررسی‌تأثیر فرهنگ سازمانی سبز و مدیریت منابع انسانی سبز بر عملکرد محیط زیستی کارکنان با نقش میانجی نوآوری سبز صورت گرفت.
مواد و روش­‌ها: این پژوهش برحسب هدف و ماهیت، یک مطالعه کمی و کاربردی، براساس نحوه گرد‌آوری داده‌ها از نوع پژوهش‌­های توصیفی همبستگی و از نظر افق زمانی پژوهشی مقطعی می‌باشد. جامعه آماری این پژوهش، کلیة کارکنان شرکت فولاد خوزستان می‌باشند که از میان آن‌ها، تعداد 368  نفر به­عنوان نمونه به روش نمونه­‌گیری تصادفی ساده انتخاب و در نظر گرفته شد. گردآوری داده‌­ها به روش میدانی و با استفاده از پرسشنامه­‌های استاندارد صورت گرفت. روایی صوری و محتوایی داده­‌ها توسط اساتید و خبرگان و پایایی آن­‌ها نیز با استفاده از آلفای کرونباخ، مورد تأیید قرار گرفت. برای تجزیه و تحلیل داده‌ها از مدل‌سازی معادلات ساختاری به روش حداقل مربعات جزئی در نرم‌افزار Smart PLS نسخه 3,3,3 استفاده شده است.
نتایج: یافته‌های پژوهش نشان داد که اقدامات مدیریت منابع انسانی و فرهنگ سازمانی سبز بر نوآوری سبز و عملکرد محیط زیستی کارکنان تأثیر مثبت و معناداری دارد. همچنین تأثیر مثبت اقدامات مدیریت منابع انسانی سبز بر فرهنگ سازمانی سبز و نوآوری سبز بر عملکرد محیط زیستی به­‌طور معناداری تأیید گردید. نتایج همچنین نشان داد نوآوری سبز به­‌عنوان میانجی در رابطه بین اقدامات مدیریت منابع انسانی و فرهنگ سازمانی سبز با عملکرد محیط­‌زیستی کارکنان، نقشی کلیدی ایفا می‌کند.
بحث: با توجه به اهمیت و ضرورت پایداری، شناخت عوامل مؤثر بر محیط زیست، می‌­تواند منجر به بهبود و ارتقاء عملکرد محیط زیستی و پایداری شود. توجه مدیران به اقدامات منابع انسانی سبز، فرهنگ سازمانی و نوآوری سبز در این راستا یاری­‌دهنده است. با آموزش و اقدامات منابع انسانی، می‌توان فرایندهای مدیریت سبز را تسهیل نموده و قابلیت‌های بنیادی را از طریق بسط، تعمیق و تسهیم دانش سبز، ایجاد باور و رهنمودهای لازم در منابع انسانی شکل داد. مدیران با اﺟﺮای ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﻫﺎی ﻣﺤﻴﻄ‌زیستی از ﻃﺮﻳﻖ استخدام کارکنان حامی محیط زیست، ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﭘﺎداش ﺳﺒﺰ و ﺗﻮاﻧﻤﻨﺪﺳﺎزی ﻛﺎرﻛﻨﺎن از ﻃﺮﻳﻖ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﻫﺎی آﻣﻮزش ﺳﺒﺰ، ﺷﺮاﻳﻂ را ﺑﺮای اﻳﺠﺎد و ﺗﻮﺳـﻌﻪ ﻓﺮﻫﻨـﮓ ﺳـﺎزﻣﺎﻧﻲ ﺳـﺒﺰ ﻓـﺮاﻫﻢ ﻧﻤﻮده ﺗﺎ ﺑﺘﻮاﻧﻨﺪ در ﺑﺴﺘﺮ فرﻫﻨﮕﻲ ﻣﻨﺎﺳﺒﻲ ﺑﻪ ﺑﻬﺒﻮد ﻣﺴﺘﻤﺮ ﻋﻤﻠﻜﺮد محیط‌زیستی دﺳﺖ ﻳﺎﺑﻨﺪ. ارتقاء فرهنگ سبز باعث می‌­شود مواد اولیه‌ای برای تولید کالا و خدمات انتخاب شوند که حداقل آلودگی محیط‌زیستی را به همراه داشته باشد. با ترویج فرهنگ پایداری و ادغام شیوه‌های دوستدار محیط زیست در استراتژی‌های منابع انسانی، سازمان‌ها می‌توانند به نتایج محیط‌زیستی بهتری دست یابند و در عین حال، قابلیت‌های اقتصادی خود را حفظ کنند.

کلیدواژه‌ها

فرهنگ سازمانی سبز
اقدامات مدیریت منابع انسانی سبز
نوآوری سبز
عملکرد محیط‌زیستی کارکنان

موضوعات

  1. Abbas, J. and Khan, S.M., 2022. "Green knowledge management and organizational green culture: an interaction for organizational green innovation and green performance", Journal of Knowledge Management, 27(7), 1852-1870.
  2. Abutalebi Jahromi, H., Sabet, M. and Khodadadi Najafabadi, R., 2022. The effect of green human resource management and environmental friendly behavior of employees on environmental performance. Modern Research Approaches in Management and Accounting, 6(21): 844-856. (In Persian with English abstract)
  3. Aggarwal, P. and Agarwala, T., 2023. Relationship of green human resource management with environmental performance: mediating effect of green organizational culture. Benchmarking: An International Journal, 30(7), 2351-2376.
  4. Al-Doghan, M.A., Abdelwahed, N.A., Soomro, B.A. and Ali Alayis, M.M.H., 2022. Organizational Environmental Culture, Environmental Sustainability and Performance: The Mediating Role of Green HRM and Green Innovation, Sustainability, 14(12): 1-20.
  5. Al-Swidi, A.K., Gelaidan, H. and Saleh, R.M., 2021. The joint impact of green human resource management, leadership and organizational culture on employees’ green behavior and organizational environmental performance. Journal of Cleaner Production, 316(6), 1-19.
  6. Amjad, F., Abbas, W., Zia-Ur-Rehman, M., Baig, S.A., Hashim, M., Khan, A. and Rehman, H.U., 2021. Effect of green human resource management practices on organizational sustainability: the mediating role of environmental and employee performance. Environmental Science and Pollution Research, 28, 1-16.
  7. Ansari, M., Ashrafi, S. and Jebellie, H., 2016. The Impact of Human Capital on Green Innovation. Industrial Management Journal, 8(2): 141-162. doi: 10.22059/imj.2016.60653(In Persian with English abstract)
  8. Anwar, N., Mahmood, N.H.N., Yusliza, M.Y., Ramayah, T., Faezah, J.N. and Khalid, W., 2020. Green Human Resource Management for organizational citizenship behaviour towards the environment and environmental performance on a university campus. Journal of Cleaner Production, 256, 1-13.
  9. Arulrajah, A.A., Opatha, H.H.D.N.P. and Nawaratne, N.N.J., 2015. Green human resource management practices: A review. Sri Lankan Journal of Human Resource Management, 5(1), 1-16.
  10. Ashori, L. and Nasiri, M., 2022. The effect of green human resource management on the environmental performance of the staff of the Ministry of Sports and Youth with the mediating role of environmentally friendly behaviors. New Trends in Sport Management, 10 (38): 147-164. (In Persian with English abstract)
  11. Asmui, M., Mokhtar, N.M., Musa, N.D. and Hussin, A., 2016. “The Implementation of Organizational Green Culture in Higher Educational Institution”, Regional Conference on Science. Technology and Social Sciences (RCSTSS 2014), 319–328, Springer, Singapore.
  12. Bourghani Farahani, S., Fotovat, B. and Khadem, M., 2017. Impact of green human resource factors on environmental performance in manufacturing companies (Case study: petrochemical companies in Assaluyeh and Mahshahr). Modiriat-E-Farda Journal, 16(52): 37-48. (In Persian with English abstract)
  13. Chandra, K., Arafah, W. and Basri, Y.Z., 2021. Analysis of the effect of green organizational culture on organizational performance and competitive advantages of green through green innovation in manufacturing industries. Journal of Hunan University Natural Sciences, 48(6):24-29.
  14. Chatterjee, S., Chaudhuri, R. and Vrontis, D., 2025. Creating organizational value and sustainability through green HR practices: An innovative approach with the moderating role of top management support. Business Ethics, the Environment & Responsibility, 34(1), 17-31.
  15. Chen, Y., 2011. Green organizational identity: sources and consequence. Management Decision, 49(3): 384–404.
  16. Chu, Z., Wang, L. and Lai, F., 2019. “Customer pressure and green innovations at third party logistics providers in China”. The International Journal of Logistics Management, 30(1): 57-75.
  17. Davari, A. and Rezazadeh, A., 2018. Structural Modeling with SmartPLS Application, Tehran: Jehad Daneshgahi Publishing. (In Persian)
  18. Deljoo, S.M., Hosseini, S.S., Karami, A., Sanoubar, N. and Nikkhah, Y., 2021. The Effect of Green Human Resource Management on Green Innovation with the Moderating Role of Green Intellectual Capital. Quartely Journal of Logistics & Human Resources Management, 1400(61), 1-28. (In Persian with English abstract)
  19. Dumont, J., Shen, J. and Deng, X., 2017. Effects of green HRM practices on employee workplace green behavior: The role of psychological green climate and employee green values. Human resource management, 56(4): 613–627.
  20. Fang, L., Shi, S., Gao, J. and Li, X., 2022. The mediating role of green innovation and green culture in the relationship between green human resource management and environmental performance. PLOS ONE 17(9), 1-24. https:// doi.org/10.1371/journal.pone.0274820.
  21. Fatoki, O., 2021. Green organizational culture and environmental performance: the role of green innovation. Journal of Legal, Ethical and Regulatory Issues, 24(6):1544-0044.
  22. Guinot, J., Barghouti, Z. and Chiva, R., 2022. Understanding green innovation: A conceptual framework. Sustainability, 14(10), 1-14.
  23. Gürlek, M. and Tuna, M., 2018. Reinforcing competitive advantage through green organizational culture and green innovation. The Service Industries Journal, 38(7), 467- 491.
  24. Hair Jr, J.F., Hult, G.T.M., Ringle, C.M., Sarstedt, M., Danks, N.P. and Ray, S., 2021. Partial least squares structural equation modeling (PLS-SEM) using R: A workbook (p. 197). Springer Nature.
  25. Hooi, L.W. and liu, M.S., 2021. Green human resource management and green organizational citizenship behavior: do green culture and green values matter? International Journal of Manpower, 43 (3): 763-785.
  26. Imran, M. and Jingzu, G., 2022. Green Organizational Culture, Organizational Performance, Green Innovation, Environmental Performance: A Mediation-Moderation Model, Journal of Asia-Pacific Business, 23(2), 161-182.
  27. Imran, M., Ismail, F., Arshad, I., Zeb, F. and Zahid, H., 2021. The mediating role of innovation in the relationship between organizational culture and organizational performance in Pakistan’s banking sector. Journal of Public Affairs, 22, 1-15.
  28. Jabeen, R., Mehmood, S., Ahmed, M., Ghani, T., Javaid, Z.K. and Popp, J., 2024. The Role of Green HRM on Environmental Performance: Mediating Role of Green Ambidexterity and Green Behavior and Moderating Role of Responsible Leadership. Journal of Chinese Human Resources Management, 15(2), 70-90
  29. Jamal, T., Zahid, M., Martins, J.M., Mata, M.N., Rahman, H.U. and Mata, P.N., 2021. Perceived green human resource management practices and corporate sustainability: Multi group analysis and major industries perspectives. Sustainability, 13(6), 1-17.
  30. Joshi, A., Kataria, A., Rastogi, M., Beutell, N.J., Ahmad, S. and Yusliza, M.Y., 2023. Green human resource management in the context of organizational sustainability: A systematic review and research agenda. Journal of Cleaner Production, 430, 1-14.
  31. Khammadee, P. and Ninaroon, P., 2022. The effects of green human resource management, green organizational culture and green service innovation on environmental performance. Journal of Positive School Psychology, 6(3), 9741-9747.
  32. Khari, U., 2022. Green human resource management: A review and research agenda. Editorial Board, 85, 85-89.
  33. Küçükoğlu, M.T. and Pınar, R.İ., 2016. The mediating role of green organizational culture between sustainability and green Innovation: A research in Turkish companies. Business & Management Studies. An International Journal, 6: 64-85.
  34. Lin, R.J., Tan, K.H. and Geng, Y., 2013. Market demand, green product innovation, and firm performance: evidence from Vietnam motorcycle industry. Journal of Cleaner Production, 40, 101–107.
  35. Mandip, G., 2012. Green HRM: People management commitment to environmental sustainability. Research Journal of Recent Sciences, 1, 244-252.
  36. Mohammadi, S., 2019. The typology of Organizational Culture of Shahid Chamran University of Ahvaz and its effect on Employees' Organizational Health. Career and Organizational Counseling. 11(39):101-125. (In Persian with English abstract)
  37. Mohammadi, S., 2024. Research Methodology in Management. Ahvaz, Tarava Publishing. (In Persian)
  38. Mohiuddin, M., Hosseini, E., Faradonbeh, S.B. and Sabokro, M., 2022. Achieving human resource management sustainability in universities. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(2), 928
  39. Moradi, K., Beiranvand, F., Hoseinalizadeh, S. and Jafari, M., 2021. The impact of green organizational culture on green performance and competitive advantage with the mediating role of green innovation in Iran Insurance. 7th International Conference on Sustainable Development Techniques in Industrial Management and Engineering with the Approach of Recognizing Permanent Challenges, 11 July 2021 Amsterdam: Netherlands.
  40. Muisyo, P.K. and Qin, S., 2021. Enhancing the FIRM’S green performance through green HRM: The moderating role of green innovation culture. Journal of Cleaner Production, 289: 125720.
  41. Nisar, Q.A., Haider, S., Ali, F., Gill, S.S. and Waqas, A., 2024. The role of green HRM on environmental performance of hotels: Mediating effect of green self-efficacy & employee green behaviors. Journal of Quality Assurance in Hospitality & Tourism, 25(1), 85-118
  42. Ogbeibu, S., Senadjki, A. and Gaskin, J., 2018. “The moderating effect of benevolence on the impact of organisational culture on employee creativity”, Journal of Business Research, 90: 334–346.
  43. Rajabpour, E. and Afkhami Ardakani&rlm, M., 2021. The Role of Green Human Resource Management on Organizations Environmental Performance with Emphasis on the Mediating Role of Organizational Commitment. Public Management Researches, 14(53), 141-166. doi: 10.22111/jmr.2021.32896.4947. (In Persian with English abstract)
  44. Rana, G. and Arya, V., 2024. Green human resource management and environmental performance: mediating role of green innovation–a study from an emerging country. Foresight, 26(1), 35-58
  45. Rastegar, A., Sabokro, M., Maleki, M. and Bagheri, H., 2019. The Impact of Green Human Resource Management on Environmental Performance of Hotel Employees. Social Studies in Tourism, 7(14): 127-148. (In Persian with English abstract)
  46. Rezaei, B. and Bazrkar, A., 2022. Examining the impact of green human resource management practices on the environmental performance of organizations, considering the mediating role of green organizational culture. Behavioral Studies in Management, 13(29): 1-17. (In Persian with English abstract)
  47. Roespinoedji, R., Saudi, M.H.M., Hardika, A.L. and Rashid, A.Z.Z., 2019. The effect of green organizational culture and green innovation in influencing competitive advantage and environmental performance. International Journal of Supply Chain Management, 8(1), 278-286.
  48. Roscoe, S., Subramanian, N., Jabbour, C.J. and Chong, T., 2019. Green human resource management and the enablers of green organisational culture. Enhancing a firm’s environmental performance for sustainable development. Business Strategy and the Environment, 28(5): 737-749.
  49. Sepahvand, R., Nazarpoori, A., Sepahvand, M. and Arefnezhad, M., 2022. The Effect of Green Human Resource Management Measures on Green Innovation through the Mediating Role of Green Organizational Culture: A Case Study of Managers and Experts of Small Waste Processing Companies. Organizational Culture Management, 20(1), 71-100. doi: 10.22059/jomc.2020.292975.1007939. (In Persian with English abstract)
  50. Song, W., Yu, H. and Xu, H., 2021. Effects of green human resource management and managerial environmental concern on green innovation. European Journal of Innovation Management, 24(3), 951-967.
  51. Tam, V.W., Tam, C.M., Zeng, S.X. and Chan, K.K., 2006. Environmental performance measurement indicators in construction. Building and environment, 41(2), 164-173.
  52. Tang, G., Chen, Y., Jiang, Y., Paillé, P. and Jia, J., 2018. Green human resource management practices: scale development and validity. Asia pacific journal of human resources, 56(1), 31-55.
  53. Tseng, M., Raymond, R.T., and Anna-Bella, S., 2013. Sustainable consumption and production for Asia: sustainability through green design and practice. Journal of Cleaner Production, 40, 1-5.
  54. Wang, E., 2019. How organizational green culture influences green performance and competitive advantage: The mediating role of green innovation. Journal of manufacturing technology management, 30(4): 666-683.
  55. Wang, H., Khan, M.A.S., Anwar, F., Shahzad, F., Adu, D. and Murad, M., 2021. Green Innovation Practices and Its Impacts on Environmental and Organizational Performance. Frontiers in Psychology, 11: 1-15.
  56. Xue, M., Boadu, F. and Xie, Y., 2019. The Penetration of Green Innovation on Firm Performance. Effects of Absorptive Capacity and Managerial Environmental Concern, Sustainability, 11(9): 1-24.
  57. Yaghoubi, N., Dehghani, M. and Ahmadi, F., 2021.  The role of green organizational culture in human resource productivity with the mediation of green performance among nurses at Imam Reza Hospital in Mashhad. Journal of Socio-Cultural Studies of Khorasan, 15(2): 149-178. doi:10.22034/fakh.2021.256186.1427. (In Persian with English abstract)
  58. Yong, J.Y., Yusliza, M.Y. and Fawehimini, O.O., 2020. Green human resource management: a systematic literature review from 2007 to 2019. Benchmarking: An International Journal, 27(7): 2005-2027.
  59. Yusoff, Y.M., Nejati, M., Kee, D.M.H. and Amran, A., 2020. Linking green human resource management practices to environmental performance in hotel industry. Global Business Review, 21(3), 663-680.
  60. Zhao, N., Liu, X., Pan, C. and Wang, C., 2021. The performance of green innovation: From an efficiency perspective. Socio-Economic Planning Sciences, 78: 1-13.
محیط زیست و توسعه فرابخشی
دوره 10، شماره 87
بهار 1404
صفحه 127-147

صفحه اصلی

ارسال مقاله

تماس با ما