ارزیابی ریسک سلامت آلاینده بنزن در منطقه پارس جنوبی

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان

1 گروه آلودگی هوا، دانشکده محیط‌زیست، دانشگاه تهران، تهران، ایران

2 پژوهشکده محیط‌زیست، پژوهشگاه صنعت نفت، تهران، ایران

3 اداره بهداشت، ایمنی و محیط‌زیست، سازمان منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس، عسلویه، بوشهر، ایران

چکیده
مقدمه: ترکیبات آلی فرار یکی از موضوعات جدی جامعه علمی در دهه‌های گذشته تاکنون محسوب می‌گردد. تنوع شیمیایی این ترکیبات سبب شده است که اثرات گسترده نامطلوب سرطانی و غیر‌سرطانی بر سلامت انسان داشته باشند. EPA تا کنون189 آلاینده هوا را شناسایی کرده است که 97 مورد از آن‌ها ترکیبات آلی فرار می‌باشند. از این میان، BTEX از مهم‌ترین ترکیبات آلی فرار است که به واسطه اثرات منفی بر روی سلامتی مانند سردرد، سوزش چشم، ضعف، بی‌اشتهایی، بی‌خوابی، مشکلات تنفسی و سرطان‌زایی حائز اهمیت هستند. آژانس بین‌المللی برای تحقیق سرطان (IARC) بنزن را به واسطه مشارکت در سرطان خون، در دسته یک گروه مواد سرطان‌زا قرار داده است.
مواد و روش‌ها: از آن‌جاکه منطقه پارس جنوبی به عنوان قطب استخراج و تولید گازطبیعی و صنایع پتروشیمیایی در کشور محسوب می‌شود و یکی از آلاینده‌های این صنایع بنزن می‌ باشد، در این مطالعه، ریسک سرطانی بنزن مورد ارزیابی قرار گرفته است. برای این منظور، از داده های حاصل از روش نمونه‌برداری‌ غیرفعال بنزن در بازه زمانی دی‌ماه 1398 تا پایان دی‌ماه 1399 استفاده گردید که نمونه‌برداری در برخی مرزهای صنعتی و مسکونی (در مجموع 10 ایستگاه نمونه‌برداری)، انجام و نمونه‌ها با استفاده از روشGC آنالیز شد. پس از آنالیز نمونه‌ها و محاسبه غلظت‌های حداکثر، حداقل و متوسط برای هر ایستگاه طی یک‌سال مورد مطالعه، نتایج نشان داد که میزان غلظت متوسط سالیانه بنزن ازg/m3 4µ/1 (در ایستگاه شماره 8) تا µg/m33/26 (در ایستگاه شماره 2) در نوسان بوده است و غلظت متوسط سالیانه به عنوان مبنای ارزیابی ریسک سرطانی در نظر گرفته شد. با توجه به این‌که 3 ایستگاه در منطقه صنعتی و 7 ایستگاه در منطقه مسکونی قرار دارند که دو ایستگاه از آن‌ها نیز در نزدیکی مدرسه واقع شده است، مفروضاتی در خصوص مدت زمان مواجهه در طی روز (ET)، دفعات مواجهه (EF) و طول زمان مواجهه (ED) و متوسط طول عمر برای 7 گروه جمعیتی در نظر گرفته شد و ریسک سرطانی بنزن محاسبه گردید.
نتایج: یافته‌ها نشان داد ریسک سرطانی بنزن برای کارکنان صنعتی- اقماری در مقایسه با کارکنان صنعتی- ساکن منطقه در محل کار بیشتر می‌باشد. همچنین، ریسک سرطانی بنزن در مناطق شهری- اداری برای افرادی که در این مناطق سکونت دائم دارند و برای کارکنان صنعتی که محل سکونتشان در مناطق مذکور است در مقایسه با افرادی که صرفاً در بازه زمانی کاری در محل مورد نظر تردد دارند، بسیار بالاتر است. با مقایسه داده‌های حاصل از محاسبات می‌توان نتیجه گرفت علی‌رغم این‌که غلظت بنزن در ایستگاه‌های نمونه‌برداری در منطقه صنعتی بسیار بیشتر از ایستگاه‌های نمونه‌برداری در منطقه شهری و مسکونی است اما به دلیل این‌که مدت زمان مواجهه در طی روز (ET)، دفعات مواجهه (EF) و طول زمان مواجهه (ED) برای ساکنین دائم در مقایسه با کارکنان صنعتی بیشتر است، ریسک سرطانی بنزن برای ساکنین دائم حتی اگر غلظت بنزن در حد استاندارد سازمان حفاظت محیط‌زیست باشد، بسیار بالاتر است. بیشترین میزان ریسک سرطانی بنزن برای ساکنین دائم در مناطق شهری 6-10×4/23 می‌باشد در حالی‌که این شاخص برای کارکنان اقماری ناحیه صنعتی 6-10×22 و برای کارکنانی در منطقه شهری سکونت دارند 6-10×6/15 است.
بحث: از آن‌جا که کارکنان در مواجهه با ریسک سرطانی بنزن ناشی از کار در واحد صنعتی نیز می‌باشند. بنابراین، به دلیل ریسک بالای سرطان‌زایی بنزن برای کارکنان صنعتی ساکن منطقه، پیاده‌سازی راهکار فوری و مؤثر جهت کاهش انتشار آلاینده مذکور در صنایع واقع در محدوده ایستگاه نمونه‌برداری شماره 2 بسیار ضرورت دارد. همچنین، به همان اندازه که برنامه پایش سلامت کارکنان واحدهای صنعتی پیاده‌سازی می‌شود و از اهمیت برخوردار است، لازم است با همکاری دستگاه‌های اجرایی ذیربط، برنامه جامع پایش سلامت ساکنین بومی/دائمی طرح‌ریزی و اجرایی گردد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

1.    Civan, M.Y., Yurdakul, S. and Tuncel, G., 2012. Improvement of uptake rate equations depending on meteorological conditions for 25 volatile organic compounds. Talanta, 99, 720–729.
2.    Cucciniello, R., Proto, A., Rossi, F., Marchettini, N. and Motta, O., 2015. An improved method for BTEX extraction from charcoal. Analytical Methods, 7(11), 4811–4815.
3.    David E. and Niculescu V.C., 2021, Volatile Organic Compounds (VOCs) as environmental pollution: occurrence and mitigation using nanomaterials, International Journal of Environmental Research & Public Health, (18), 131-147.
4.    Flaring Report Tracker. Available online at: https://www.worldbank.org .
5.    Faraji, A., Nabibidhendi, G. and Pardakhti, A., 2017, Risk assessment of exposure to released BTEX in district 12 of Tehran municipality for employees or shopkeepers and gas station customers, Pollution, (3) ,407-415.
6.    Golestanifar, H. and Mashhadi, A., 2024. Complete set of national and international environmental laws and regulation in the industry,2, Farahmand University Publication, Tehran, Iran.
7.    Hayward, S.J., Gouin, T. and Wania, F., 2010. Comparison of four active and passive sampling techniques for pesticides in air. Environmental Science & Technology, 44(9), 3410–3416.
8.    Keshmiri, S., Pordel, S., Raesi, A., Nabipour, I., Darabi, H., Dobaradaran, S., Heidari, G., Ostovar, A., Damavandi, B., Tahmasbi, R., Marzban, M., Khajesiyan, A., Saadati, A.M. and Farrokhi, S., 2018, Evaluation of environmental pollution of gas & petrochemical industries and their impacts on people in Assaloyeh: case study, Tebe Jonoub Journal, 21(2), 185-162.
9.    Mirzaei, M.A. and Orkomi, A.A., 2020. Gas flares contribution in total health risk assessment of BTEX in Assaloyeh-Iran, Process Safety & Environmental Protection, (137), 223-237.
10. Moridzadeh, M., Dehghani Rafie, S.A., Hassanvand, M.S., Dehghani, M. and Hoseini, M., 2020, Assessing BTEX exposure among worker of the second largest natural gas reserve in the world: a biomonitoring approach, Environmental Science & Pollution Research,22, 44519-44527.
11. Partovi, E., Fathi, M., Assari, M.J., Pourmohamadi, A. and Rahimpour, R., 2015. Risk assessment of occupational exposure to BTEX in the National Oil Distribution Company in Iran, Chronic Diseases Journal, 4(2), 48-55.
12. Relevance to public health of Benzene. Agency for Toxic Substances and Disease Registry (ATSDR). Available on http://rais.ornl.gov/cgi-bin/tools/TOX-search?select=chemtox
13. Risk Assessment Information System-Environmental Protection Agency (RAIS-EPA). Available on http://wwwn.cdc.gov/TSP/index.aspx
14. Safety Data Sheet of benzene, Iran Scientific laboratories Net. Ministry of Science, Research and Technology.
15. Sekar, A., Varghese, G.K. and Ravi Varma, M.K., 2019. Analysis of benzene air quality standards, monitoring methods and concentrations in indoor and outdoor environment, Heliyon (5), e02918.