ارزیابی تاثیر عملکرد حرارتی گلخانه‌‌ خورشیدی بر کاهش گسیل دی‌اکسید‌کربن در ساختمان‌های معاصر برمبنای روش پارتو

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان

1 گروه معماری، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران

2 گروه معماری، واحد ملایر، دانشگاه آزاد اسلامی، ملایر، ایران

10.22034/envj.2026.563035.1590
چکیده
رشد سریع جمعیت، توسعه شهرنشینی و افزایش وابستگی به انرژی‌های فسیلی سبب شده است که بخش ساختمان حدود ۴۰ درصد انرژی و ۳۰ درصد گسیل دی‌اکسیدکربن جهانی را به خود اختصاص ‌دهند و این موضوع لزوم بهره‌گیری از راهکارهای غیر فعال و سامانه‌های خورشیدی را بیش از پیش برجسته می‌سازد. در این میان، گلخانه‌های خورشیدی الحاقی به‌عنوان فضاهای شفاف و نیمه‌فعال، قابلیتی ویژه برای افزایش بهره‌برداری از انرژی خورشید، بهبود آسایش حرارتی و کاهش وابستگی به سیستم‌های مکانیکی دارند. مطالعات پیشین عمدتاً اثر یک یا چند پارامتر محدود نظیر جهت استقرار، مصالح نورگذر یا تهویه را بررسی کرده‌اند و تحلیل آن‌ها غالباً تک‌هدفه بوده است. با این حال، در پژوهش‌های گذشته کمتر به بررسی همزمان چندین پارامتر کلیدی طراحی و ارزیابی چندمعیاره شامل عملکرد حرارتی، مصرف انرژی و گسیل دی‌اکسیدکربن پرداخته شده است. خلأ اصلی مطالعات موجود، فقدان تحلیل چندهدفه در چارچوبی یکپارچه همراه با نرمال‌سازی داده‌ها و استخراج جبهه پارتو برای سناریوهای مختلف طراحی گلخانه در اقلیم سرد و خشک است؛ شکافی که پژوهش حاضر درصدد پر کردن آن است.
این مطالعه با هدف ارزیابی جامع اثر گلخانه خورشیدی الحاقی بر سه شاخص کلیدی شامل بار سرمایشی سالانه، بار کل انرژی سالانه و میزان گسیل دی‌اکسیدکربن انجام شد. برای این منظور، ابتدا یک مدل پایه ساختمانی با ابعاد ۸ در ۸ متر و ارتفاع ۲.۷ متر طراحی شد که قابلیت اتصال گلخانه در جبهه جنوبی، شرقی و غربی را داشت. سه متغیر مستقل شامل جهت استقرار گلخانه (جنوب، شرق، غرب)، عمق پیش‌آمدگی(۵۰ سانتی‌متر تا ۲ متر) و نوع پوشش شیشه‌ای (ساده و دوجداره) تعریف شد و ترکیب آن‌ها منجر به تولید ۲۴ سناریوی طراحی گردید. برای شبیه‌سازی رفتار حرارتی گلخانه و ساختمان، نرم‌افزار دیزاین‌بیلدر مبتنی بر موتور انرژی‌پلاس مورد استفاده قرار گرفت و فایل اقلیمی شهر همدان برای تحلیل دقیق اثر تابش، دما و شرایط محیطی اعمال شد. جهت اطمینان از اعتبار مدل، نتایج اولیه با مطالعات مشابه مقایسه و خطای آن در محدوده قابل قبول قرار گرفت. سپس داده‌های استخراج‌شده نرمال‌سازی شدند تا امکان مقایسه اهداف با واحدهای متفاوت و تحلیل چندهدفه فراهم شود. در پایان، جبهه پارتوی سه‌بعدی برای شناسایی سناریوهای بهینه ترسیم شد و روش فاصله از نقطه ایده‌آل برای تعیین بهترین گزینه طراحی مورد استفاده قرار گرفت.
نتایج نشان داد که نوع شیشه و عمق پیش‌آمدگی بیشترین تأثیر را بر هر سه متغیر وابسته دارند. شیشه دوجداره موجب کاهش چشمگیر انتقال حرارت، کاهش مصرف انرژی و کاهش گسیل دی‌اکسیدکربن شد. افزایش عمق گلخانه تا ۲ متر نیز باعث بهبود ذخیره حرارت در زمستان و کاهش بار انرژی شد، اگرچه در تابستان احتمال افزایش بار سرمایشی وجود دارد که باید با طراحی هوشمندانه تهویه کنترل شود. همچنین تحلیل جهت استقرار نشان داد که گلخانه‌های جنوبی بیشترین دریافت انرژی خورشیدی را در زمستان دارند، اما در تابستان نیازمند مدیریت حرارتی بیشتری هستند؛ در مقابل، گلخانه‌های شرقی و غربی تابش پراکنده‌تر دریافت کرده و بار سرمایشی کمتری دارند. نکته مهم آن است که با استفاده از شیشه دوجداره و افزایش عمق، تفاوت عملکردی میان جهات سه‌گانه به‌شدت کاهش می‌یابد و سناریوهای شرقی، غربی و جنوبی همگی می‌توانند عملکردی بهینه ارائه دهند.
تحلیل جبهه پارتو نشان داد که چندین سناریو با عمق بیشتر و شیشه دوجداره روی جبهه بهینه قرار می‌گیرند. سه سناریوی ED200، WD200 و SD200 با کمترین فاصله از نقطه ایده‌آل، بهترین گزینه‌های طراحی شناخته شدند. این سناریوها نمایانگر ترکیب متعادل میان کاهش بار سرمایشی، کاهش بار انرژی و حداقل گسیل دی‌اکسیدکربن هستند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 25 آبان 1405