ارزیابی ریسک بهداشتی- ایمنی واحد خمیرسازی کارخانه کاغذسازی گلستان پرشیا در چارچوب نظام مدیریت HSE

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان

1 گروه محیط زیست، دانشکده شیلات و محیط زیست، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان

2 استادیار گروه محیط زیست دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان

3 گروه علوم و مهندسی محیط‌زیست، دانشکده شیلات و محیط‌زیست، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، ایران

10.22034/envj.2026.593672.1660
چکیده
سابقه و هدف: ایمنی و بهداشت حرفه‌ای از مؤلفه‌های اساسی مدیریت صنعتی و از الزامات حفاظت از سرمایه‌های انسانی، مادی و سازمانی به شمار می‌روند. بی‌توجهی به این مؤلفه‌ها می‌تواند پیامدهای نامطلوب و جبران‌ناپذیری از نظر انسانی، اقتصادی و محیط‌زیستی به همراه داشته باشد. ازاین‌رو، در چارچوب توسعه پایدار، استقرار نظام مدیریت یکپارچه بهداشت، ایمنی و محیط‌زیست (HSE) با تأکید بر شناسایی نظام‌مند مخاطرات، ارزیابی ریسک‌های مرتبط و تعیین اقدامات کنترلی مناسب، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. در این میان، واحد خمیرسازی در کارخانه‌های کاغذسازی به دلیل ماهیت فرایندهای عملیاتی، شامل آماده‌سازی و پالایش خمیر، استفاده از تجهیزات مکانیکی و الکتریکی، کار با پالپرها و نوار نقاله‌ها و جابه‌جایی مواد و پسماندهای فرایندی، در معرض طیف متنوعی از مخاطرات بهداشتی و ایمنی قرار دارد. این مخاطرات شامل گیرکردن یا برخورد با تجهیزات متحرک، برق‌گرفتگی و آتش‌سوزی، مواجهه با سروصدا و ارتعاش، تماس با مواد و پسماندهای فرایندی و بروز اختلالات اسکلتی ـ عضلانی ناشی از حمل دستی بار هستند. شناسایی و ارزیابی این مخاطرات، زمینه لازم را برای اولویت‌بندی ریسک‌ها و تدوین اقدامات کنترلی متناسب با شرایط عملیاتی فراهم می‌کند. بر این اساس، پژوهش حاضر با هدف شناسایی و ارزیابی ریسک‌های بهداشتی و ایمنی در واحد خمیرسازی کارخانه کاغذسازی گلستان پرشیا، تعیین اقدامات اصلاحی و برآورد سطح ریسک باقیمانده با استفاده از روش آنالیز مقدماتی خطر (PHA) انجام شد.
مواد و روش‌ها: این پژوهش به‌صورت توصیفی ـ تحلیلی و با رویکرد کاربردی انجام شد. در گام نخست، خطرات بهداشتی و ایمنی موجود در واحد خمیرسازی از طریق بازدید میدانی، بررسی فرآیندها، مصاحبه با کارکنان و کارشناسان HSE و مطالعه مستندات فنی شناسایی گردید. سپس به‌منظور ارزیابی ریسک‌ها، از روش آنالیز مقدماتی خطر(PHA) به‌عنوان یک روش نیمه‌کمی استفاده شد. در این روش، سطح ریسک هر خطر بر اساس دو مؤلفه شدت پیامد و احتمال وقوع تعیین گردید. پس از تعیین امتیاز هر یک از مؤلفه‌ها، ماتریس کیفی ارزیابی ریسک برای طبقه‌بندی ریسک‌ها در سطوح کم، متوسط و زیاد به‌کار گرفته شد. در ادامه، متناسب با ماهیت هر خطر، اقدامات کنترلی و اصلاحی در چارچوب سلسله‌مراتب کنترل شامل حذف یا جایگزینی منبع خطر، کنترل‌های مهندسی، اقدامات مدیریتی و استفاده از تجهیزات حفاظت فردی پیشنهاد شد. در نهایت، به‌منظور سنجش میزان اثربخشی راهکارهای ارائه‌شده، ارزیابی ریسک ثانویه انجام و تغییرات سطح ریسک‌ها مورد تحلیل قرار گرفت.
یافته‌ها و نتیجه‌گیری: بر اساس نتایج ارزیابی اولیه، در مجموع ۳۶ مخاطره بهداشتی و ایمنی در واحد مورد مطالعه شناسایی شد که از این میان، ۳ مورد دارای سطح ریسک بالا، ۲۵ مورد دارای سطح ریسک متوسط و ۸ مورد دارای سطح ریسک پایین بودند. مهم‌ترین مخاطرات با سطح ریسک بالا شامل آتش‌سوزی ناشی از عملیات جوشکاری در مجاورت نوار نقاله‌ها و برق‌گرفتگی در بخش پالپرها و تابلوهای برق بودند. نتایج ارزیابی مجدد، با فرض اجرای مؤثر اقدامات اصلاحی پیشنهادی، نشان داد که تعداد مخاطرات با سطح ریسک بالای برآوردشده به صفر کاهش یافته و توزیع ریسک باقیمانده شامل ۶ مورد در سطح متوسط و ۳۰ مورد در سطح پایین است. این یافته‌ها نشان‌دهنده ظرفیت اقدامات کنترلی پیشنهادی برای کاهش سطح ریسک باقیمانده در واحد خمیرسازی است. با این حال، تأیید کاهش واقعی ریسک و اثربخشی اقدامات مستلزم اجرای آن‌ها و پایش شرایط عملیاتی پس از مداخله است. نتایج پژوهش بر اهمیت شناسایی نظام‌مند مخاطرات، اولویت‌بندی ریسک‌ها و تدوین برنامه‌های کنترلی متناسب با شرایط اختصاصی واحد خمیرسازی تأکید دارد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 25 آبان 1405