محیط زیست و توسعه فرابخشی
مجله علمی

برنامه‌ریزی راهبردی کاهش هزینه اجتماعی آلودگی هوای شهر تهران ناشی از اتوبوس‌های درون شهری

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان

سمانه عابدی
مهدی انیسی

گروه اقتصاد انرژی، محیط‌زیست و کشاورزی، دانشکدۀ اقتصاد، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران

https://doi.org/10.22034/envj.2024.409692.1304
چکیده
مقدمه: شهر تهران به دلیل جمعیت زیاد، کمبود فضای سبز، بافت شهری نامناسب و تراکم ترافیک در ردیف آلوده­‌ترین شهرهای جهان محسوب می­‌گردد. آلودگی هوای شهر تهران یکی از چالش‌­های اساسی بهداشتی و محیط‌­زیستی است که می‌­تواند عواقب جدی برای سلامت شهروندان و هزینه‌­های اجتماعی آن‌ها به همراه داشته باشد. در این میان اتوبوس‌­های درون شهری به‌عنوان یکی از ابزارهای اصلی حمل و نقل عمومی، نقش مهمی در جابجایی مسافران دارند، اما در عین حال، به دلیل سوخت‌های فسیلی و فناوری‌های قدیمی، سهم عمده‌ای در انتشار آلاینده‌ها بر عهده دارند. این انتشار آلودگی به نوبه خود منجر به پیامدهای منفی و هزینه‌های زیادی برای جامعه می‌شود. لذا در مطالعه حاضر ضمن تعیین ارزش خسارت محیط­زیستی ناشی از انتشار آلاینده در پایانه­‌های اتوبوس­‌های درون شهری تهران در سال  1399 بر اساس اطلاعات اخذ شده از سازمان حمل و نقل و ترافیک شهری شهرداری تهران، به تحلیل نقاط قوت و ضعف، فرصت­‌ها و تهدیدهای اتوبوس‌­های درون شهری در انتشار آلاینده­‌های محیطی با استفاده از الگوی سوات پرداخته شده است.
مواد و روش: تحقیق حاضر مبتنی بر روش رویکرد تحلیلی -توصیفی با استفاده از پژوهش میدانی و مطالعات کتابخانه‌­ای انجام شده است. بر این اساس ارزیابی نقاط قوت، ضعف، فرصت و تهدید سیستم و ارائه راهکارهای کاهش آلودگی در قالب تحلیل استراتژیک SWOT صورت پذیرفته است. اطلاعات مورد­ نیاز با استفاده از مصاحبه و تکمیل 60 پرسشنامه توسط خبرگان، کارشناسان و رانندگان مجموعه شش سامانه اصلی در شرکت اتوبوسرانی شهر تهران گردآوری گردید. روایی پرسشنامه­‌ها توسط 10 نفر از کارشناسان صاحب ­­نظر و پایایی آن از طریق آلفای کرونباخ ( 89/=0 α) مورد تأیید واقع شده است.
نتایج:  مطابق نتایج، هزینه اجتماعی آلایندگی در طول یک دوره سالانه ناشی از مصرف گازوئیل 43/829 میلیارد ریال برآورد گردیده که به محیط­‌زیست تحمیل می‌­شود. رقم مذکور بر اساس قیمت سایه‌­ای معادل آلاینده CO2 و بر مبنای قیمت سال 1399 درنظر گرفته شده است. همچنین نتایج نشان داد، مهم­‌ترین نقاط ضعف آلودگی حمل و نقل عمومی کلان شهر تهران به ترتیب به اثرات نامطلوب ازدحام بالای ترافیکی در ساعت اوج بر عملکرد سامانه حمل و نقل عمومی و خصوصی و همچنین استفاده زیاد از خودروی شخصی به ویژه خودروهای تک سرنشین در انجام سفرهای درون شهری اختصاص دارد. علاوه بر آن طبق نتایج مهمترین تهدیدها شامل ساختار چند هسته­‌ای کلان­ شهر تهران و وسعت زیاد محدوده شهری، موقعیت جغرافیایی شهر تهران و تغییرات آب و هوایی ناشی از ریزگردها می­‌باشد. لازم به ذکر است، نمرات نهایی حاصل از تحلیل ماتریس عوامل داخلی (IFE) و ماتریس خارجی (EFE) به ترتیب برابر با 75/2 و 59/2 محاسبه شده است.
بحث: بر این اساس وضعیت راهکارهای مورد نظر برای کاهش آلودگی در موقعیت تهاجمی قرار دارد که بر مبنای آن می­‌بایست از توانمندی­ها و پتانسیل­‌های موجود و از ترکیب نقاط قوت و فرصت­‌های پیش­رو حداکثر بهره‌­مندی را به­ دست آورد. طبق نتایج احداث و توسعه سریع خطوط مترو، تعدد شبکه­‌های بزرگراهی در شهر و اولویت مدیریت شهری جهت احداث و گسترش خطوط BRT در مناطق مختلف شهر، مهم­ترین نقاط قوت و هم­چنین وجود پتانسیل تولید قطعات مربوط به ناوگان اتوبوسرانی جهت توسعه آن در داخل کشور، اثرگذاری بالای رسانه­‌ها در تغییر دیدگاه ترافیکی شهروندان و امکان نظارت فنی بیش­تر جهت استفاده بهینه­‌تر از سوخت و کاهش مصرف آن، مهم‌­ترین فرصت­ها در کاهش آلودگی توسط ناوگان عمومی است.

کلیدواژه‌ها

اثرات خارجی
آلاینده محیط‌‌زیستی
بهینه‌سازی مصرف انرژی
رهیافت سوات
مدیریت شهری

موضوعات

  1. Alishiri, H., Taklif, A., Amadeh, H., Arbab, H., Khademvatani, A. and Sajadifar, S., 2020. Shadow price approach in estimating marginal abatement cost of carbon dioxide emissions in OPEC members in the Gulf States. Journal of Environmental Science Studies, 5(1), pp. 2187-2195.
  2. Azimi, R., Yazdani Chamzini, A., Fooladgar, M. and Basiri, M., 2011. Evaluating the strategies of the Iranian mining sector using an integrated model, International Journal of Management Science, 6(6), pp. 459- 466.
  3. Amoushahi, N., 2017. Investigating the sustainability of the urban transportation system in Khomeini Shahr using the SWOT. Strategic analysis model., the annual conference on architecture, urban planning and urban management research.
  4. Ali Ahmadi, A., Fathullah, M. and Tajuddin, A., 2003. A comprehensive approach to strategic management, Tehran: Produk Danesh.
  5. Ahmadi, P., Hadipour, M. and Ghahremaninejad, F., 2023. Spatial assessment of air pollution caused by mobile sources: a case study of Tehran region 2. Journal of Natural Environment, 76(1), pp. 81-91.
  6. Alwani, M., 2016. Public Management, Tehran: Nei Publishing, 28th edition, pp.53-57.
  7. Bayat, R., Hassanvand, M.S. and Daroudi, R., 2020. Economic analysis of the cost of air pollution deaths in Tehran. Urban Economics and Planning, 1(3), pp.188-197.
  8. Birminia, A., 2021. Using the smart transportation system in the smart city and investigating its impact on reducing traffic and air pollution, the 12th International Conference on Information Technology, Computers and Telecommunications.
  9. Central Bank of the Islamic Republic of Iran. 2007. Iran's economic developments in the real sector.
  10. De Fátima Teles, M. and De Sousa, J.F., 2014. Environmental management and business strategy: Structuring the decision-making support in a public transport company. Transport. Res. Proc, 3, pp. 155-164.
  11. Ebrahimi Boyini, M., Vakili, S., Qadatlou, M. and Abedini, G., 2018. The effects of transportation on the urban environment, the fourth national conference in management, accounting and economics with an emphasis on regional and global marketing.
  12. Esfahanian, V., Mahotchi Saeed, K., Naseri, M. and Hashempour, Y., 2022. Synthesis and estimation of social costs caused by air pollution in Tehran metropolis, 10th Air and Noise Pollution Management Conference, Tehran.
  13. Gundlach, J. and Paul, I., 2022. The Social Cost of Greenhouse Gases: A Guide for State Officials. Institute for Policy Integrity.pp. 1-84
  14. Huber, D., Viere, T., Horschutz Nemoto, E., Jaroudi, I., Korbee, D. and Fournier, G., 2022. Climate and environmental impacts of automated minibuses in future public transportation. Transportation Research Part D: Transport and Environment, 102, pp.103160
  15. Kazemi, R., 2012. Estimation of external environmental costs of ground transportation, a case study of Azad Tehran-Qom Road, International Conference on Iran's Environmental Crisis and its Improvement Solutions.
  16. Khodadad Kashi, F., Ekabri Tafti, M., Mousavi Jahormi, Y. and Khosrovinejad, A.A., 2016. Calculating the Social Costs of Carbon Dioxide Emissions in Different Provinces of Iran. Quarterly Journal of Energy Policy and Planning Research, 2 (1), pp. 77-110.
  17. Lee, M. and Zhang, N., 2012. Technical efficiency, shadow price of carbon dioxide, and substitutability for energy in the Chinese manufacturing industries, Energy Economics, 34(5), pp. 1492-1497.
  18. Lu, I.J., Lin, S.J. and Lewis, C., 2007. Decomposition and Decoupling Effects of Carbon Dioxide Emission from Highway Transportation in Taiwan, Germany, Japan and South Korea. Energy Policy, 35(6), pp.3226-3235.
  19. Lintunen, J. and Rautiainen, A., 2021. On physical and social-cost-based CO2 equivalents for transient albedo-induced forcing, Ecological Economics,190, pp. 107204.
  20. Ministry of Energy. 2019. Office of Planning and Macroeconomics of power and Energy. Energy Yearbook of 2017. https://pep.moe.gov.ir/.
  21. Mirmohammadi, A. and Rezaei, M., 2018. Investigating the amount of reduction in fuel consumption of a bus with hybrid propulsion, the first international conference on modern propulsion (with a focus on electric vehicles), Tehran.
  22. Mohammadi De Cheshme, P. and Mahdavi, D., 2019. Strategic planning for improvement of Shahrekord Transportation system placement by using a combination approach of SWOT and QSPM. Journal of Geography and Planning, 23(68), pp.245-264.
  23. Mohammadnejad, M., Ghaibi, M. and Filflai, M., 2015. Evaluation of public transportation systems (urban train) of Mashhad using the strategic factor analysis approach (SWOT) and prioritization of effective alternatives by means of the network analysis process (ANP), the 14th International Conference on Transportation and Traffic Engineering, Tehran.
  24. Mousavi, M.H., Barzegar, N. and Memarzade, A., 2014. Estimation of Environmental Pollutants Shadow Price Resulting from Fossil Fuel Use in Different Economical Sectors Case study: Tehran Province.Journal of Environmental Science and Technology, 4(16), pp.13-26.
  25. Ministry for the Environment. 2016. Guidance for Voluntary Greenhouse Gas Reporting: Using Data and Methods from the 2014 Calendar Year. Wellington: Ministry for the Environment.
  26. Ministry of Environment and Climate Change. 2022. BC Best Practices Methodology for Quantifying Greenhouse Gas Emissions. For Public Sector Organization, Local
  27. Pierce, J. and Robinson, R., 2009. Strategic planning and management, Khalili Sohrab translated by Shurini. Fifth edition. Tehran. Knowledge of research publications.
  28. Pourasghar Sengachin, F. and Habibi, A., 2007. Investigating the social costs caused by energy consumption in Iran with an emphasis on the transportation sector in Iran, the first conference on environmental systems management and planning engineering.
  29. Shakeri, A., Mousavi, M.H. and Safarzadeh, G., 2013. Estimation of Shadow Prices for Environmental Pollutions CO2، Nox & SO2 in Transportation Sector, Journal of Transportation Research, 11(2), pp. 135-143.
  30. Shahabinejad, H., Shahabinejad, V. and Sistani Badoui, Y., 2016. Efficiency Measurement, Comparing Productivity Growth of Bank Branches in Melli Bank of Kerman Province by Using Data Envelopment Analysis. 3 (12), pp.105-124.
  31. Saleh, I., Abedi, S., Abedi, S., Bastani, M. and Beman, E., 2021. Developing a model to predict air pollution (case study: Tehran City). J Environ Health Sci Eng, 719(1), pp.71-80.
  32. Sevkli, M., Oztekin, A., Uysal, O., Torlak, G., Turkyilmaz, A. and Delen, D., 2012. Development of a fuzzy ANP based SWOT analysis for the airline industry in Turkey, Expert Systems with Applications, 39, pp.14-24.
  33. Vice President of Electricity and Energy Affairs, Electricity and Energy Macro Planning Office. 2007. Energy Balance Sheet, Ministry of Energy, Electricity and Energy Macro Planning Office.
  34. Westerdahl, D., 2007. Characterization of on-road vehicle emission factors and micro environmental air quality in Beijing, China. Atmospheric Environment, 43, pp. 697-705.
  35. Wei, C., 2014. CO2 Marginal Abatement Costs of Urban in China and Its Influencing Factors. World Economy, 7, pp.115-141.
  36. Yang, L., Tang, K., Wang, Z., An, H. and Fang, W., 2017. Regional eco-efficiency and pollutants' marginal abatement costs in China: A parametric approach // Journal of Cleaner Production. 167. pp. 619-629.
  37. Zhuang, H. and Bai, Y., 2019. Study on Environmental Impact Factors of Carbon Emissions and Air Pollution Control in Transportation Industry, IOP Conf. Series: Earth and Environmental Science.
محیط زیست و توسعه فرابخشی
دوره 9، شماره 84
تابستان 1403
صفحه 21-40

صفحه اصلی

ارسال مقاله

تماس با ما