محیط زیست و توسعه فرابخشی
مجله علمی

عوامل اثرگذار بر آلودگی با لحاظ پیچیدگی اقتصادی و ارتباط متقابل ریسک اقتصادی و سرمایه‌گذاری

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسنده

اشکان رحیم‌زاده

گروه اقتصاد، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی زنجان، زنجان، ایران

https://doi.org/10.22034/envj.2024.447779.1354
چکیده
مقدمه: مطابق آمار بانک جهانی میزان انتشار دی‌اکسیدکربن در ایران، طی سی سال‌ اخیر رشد 65/210 درصدی داشته است. در چنین شرایطی باید این وضعیت نامطلوب را در راستای استانداردهای محیط­ زیستی تغییر داده که طبعاً شناسایی عوامل مهم اثرگذار بر آلودگی ضرورت می‌یابد. هدف اصلی این تحقیق بررسی عواملی است که مطابق پیشینه به نظر می‌رسند، بر آلودگی تأثیرگذار ‌باشند. با بهبود پیچیدگی اقتصادی، دانش بالاتر و پیشرفت فناوری می‌تواند منجر به فعالیت‌های با آلایندگی کمتر ‌شود. کاهش ریسک اقتصادی و به‌تبع آن افزایش سرمایه‌گذاری درصورتی‌که به دنبال آن کارا مورد استفاده قرار دادن نهاده‌ها و استفاده از فناوری محیط‌­­­زیستی رخ ‌دهد، می‌تواند با غلبه بر اثر مقیاس آلودگی را کاهش دهد. قیمت‌های بیشتر انرژی، فناوری‌های انرژی ‌اندوز و قیمت‌های پایین انرژی، فناوری‌هایی با سهم بیشتر نهاده انرژی را بر بنگاه‌ها تحمیل نموده که این بر محیط­‌زیست اثرگذار است. تأثیر گسترش تجارت بر آلودگی، به برآیند اثرهای مقیاس، ترکیب و فنی بستگی دارد. ICT می‌تواند کارایی مصرف انرژی را با حرکت اقتصاد به سمت ساختار دانش‌‌بنیان، از طریق جانشینی اطلاعات به‌جای انرژی تغییر داده و از این طریق بر آلودگی اثرگذار باشد. تراکم شهری می‌تواند با ایجاد صرفه مقیاس برای زیرساخت‌های عمومی شهری مصرف انرژی را کاهش داده، در حالی ‌که عدم وجود زیرساخت‌های مناسب شهری تأثیر عکس دارد. این­که FDI  موجب افزایش مزیت نسبی در کدامین بخش تولیدی باشد، بر آلودگی اثرگذار است. همچنین فناوری پیشرفته‌ای که همراه با FDI وارد می‌شود، بر محیط­‌زیست اثرگذار است.
مواد و روش‌ها: متغیرهای توضیحی مدل پیچیدگی اقتصادی، ارتباط متقابل ریسک اقتصادی و سرمایه‌گذاری، ارتباط متقابل قیمت انرژی و شدت انرژی، آزادسازی تجاری، کاربران اینترنت، سرمایه سرانه، سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی و نرخ شهرنشینی و متغیر وابسته انتشار دی‌اکسیدکربن می‌باشد. اطلاعات متغیرها از بانک جهانی، وب‌سایت دانشگاه ام‌آی‌تی و بانک اطلاعاتی راهنمای بین‌المللی ریسک کشوری (ICRG‌) و ترازنامه انرژِی به ‌دست‌ آمده است. دوره مورد بررسی طی سال‌های 2022-2000 بوده و در برآورد از روش ARDL و نرم‌افزار EViews 9 استفاده ‌شده‌ است.
نتایج: با افزایش متغیرهای پیچیدگی اقتصادی، ارتباط متقابل قیمت انرژی - شدت انرژی، کاربران اینترنت و سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی میزان انتشار دی‌اکسیدکربن در هر دو بازه زمانی کوتاه‌ مدت و بلند مدت کاهش می‌یابد. متغیرهای اثرات متقابل ریسک اقتصادی - سرمایه‌گذاری و سرمایه سرانه بر آلودگی تأثیر معنی‌‌داری در هر دو بازه زمانی ایجاد نکرده است. آزادسازی تجاری و شهرنشینی تأثیر منفی معنی‌داری بر کیفیت محیط‌زیست در کوتاه‌‌مدت و بلندمدت ایجاد نموده است.
بحث: بهبود پیچیدگی اقتصادی، غلبه اثر فنی و ساختاری بر اثر مقیاس را به همراه داشته و آلودگی را کاهش داده است. افزایش سرمایه‌گذاری در کشور توأم با کاهش ریسک اقتصادی هنوز به حدی نرسیده که بتواند از کانال رشد اقتصادی آلودگی را کاهش دهد. با افزایش قیمت انرژی انگیزه‌ها در جهت افزایش کارایی انرژی قرار گرفته که درنتیجه آن آلودگی کاهش می‌یابد. در اثر افزایش صادرات ناشی از آزادسازی تجاری، استفاده از منابع و انرژی به‌ صورت نامناسب بوده و در این راستا از قوانین و استانداردهای محیط­ زیستی نیز چشم ‌پوشی شده است. گسترش شهرنشینی با گسترش فعالیت‌های اقتصادی آلودگی را افزایش داده و در این راستا نتوانسته برای زیرساخت‌های عمومی شهری از طریق ایجاد صرفه‌های مقیاس کاهش شدت انرژی و آلودگی را به همراه داشته باشد. سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی با امکان بهبود کارایی انرژی از طریق سرریز تکنولوژی از بنگاه‌های خارجی به بنگاه‌های داخلی آلودگی را کاهش می‌دهد.

کلیدواژه‌ها

انتشار دی‌اکسیدکربن
آزادسازی تجاری
کاربران اینترنت
اثرات متقابل قیمت انرژی- شدت انرژی
سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی
شهرنشینی

موضوعات

  1. Adom, P.K., 2015b. Business Cycle and Economic-Wide Energy Intensity: The Implications for Energy Conservation Policy in Algeria. Energy, Vol. 88, pp. 334-350.
  2. Apergis, N., Pinar, M. and Unlu, E., 2023. How do foreign direct investment flows affect carbon emissions in BRICS countries? Revisiting the pollution haven hypothesis using bilateral FDI flows from OECD to BRICS countries. Environ Sci Pollut Res Int. 2023; 30(6): 14680–14692.
  3. Atai Kechoi, I., Azinfar, K., Dadashi, I. and Shafiei Kakhki, M., 2019. Analysis of the role of financial development in Iran's carbon reduction; Application of Spatial Regression Model, Journal of Financial Engineering and Securities Management, 43, 180-198. (In Persian With English Abstract)
  4. Can, M, and Ahmed, Z., 2023. Towards sustainable development in the European Union countries: does economic complexity affect renewable and non-renewable energy consumption?, Sustain. Dev., 31 (1) (2023), pp. 439-451.
  5. Chien, P., Anwar, A., Hsu, C.C., Sharif, A. and Sinha, A., 2021. The role of information and communication technology in encountering environmental degradation: Proposing an SDG framework for the BRICS countries, Technology in Society, Volume 65, 101587.
  6. Dargahi, H. and Biabani Khamene, K., 2015. The role of price, income and efficiency factors in Iran's energy intensity, Journal of Economic Research, 115, 355-384.( In Persian With English Abstract).
  7. Destek, M.A. and Manga, M., 2021. Technological innovation, financialization, and ecological footprint: evidence from BEM economies. Environmental Science and Pollution Research, 28, 21991–22001.
  8. Goli, Y. and Mehnattfar, Y., 2019. Investigating the effect of industrialization and urbanization on energy efficiency in Iran's provinces (spatial econometric approach), Journal of Economic Policy, (23) 12, 167-188. (In Persian With English Abstract).
  9. Hollinger, K.H., 2008. Trade Liberalization and the Environment: A Study of NAFTA's Impact in El Paso, Texas and Juarez, Mexico. Virginia Polytechnic Institute and State University, 1-79
  10. IEA., 2022. Data and Statistics. Internatıonal energy agency, https://www.iea.org/
  11. Jamour, M., Jodki, M. and Shawalpour, S., 2018. Identifying factors affecting environmental quality in Middle Eastern countries, Journal of Geography and Environmental Hazards, 29, 119-131. (In Persian With English Abstract).
  12. Kang, J.W., and Gapay, J.A., 2023. Factors Affecting Carbon Dioxide Emissions Embodied in Trade, ADB Economics Working Paper Series. NO. 700.
  13. Li, P., Zhang, C. and Zhu, H., 2023. Effect of information and communication technology on CO2 emissions: An analysis based on country heterogeneity perspective. Technological Forecasting and Social Change, Volume 192, 122599.
  14. Luqman, M., Rayner, P.J. and Gurney, K.R., 2023. On the impact of urbanisation on CO2 emissions, npj Urban Sustainability volume 3, number: 6 .
  15. Maboudi, R. and Dareh Nazari, Z., 2022. the effect of financialization on environmental pollution in Iran, Quarterly Journal of New Economy and Trade Journal, (50) 17, 153-179. (In Persian With English Abstract).
  16. Mahdovian, S.M., Ziyaei, S. and Kikha, A., 2022. investigation of factors affecting environmental pollution in Iran, Journal of Agricultural Economics Research, (4) 13, 21-40. (In Persian With English Abstract).
  17. Mahmoudi, S., 2013. Comparison of Energy Intensity Index in Iran and Organization for Economic Cooperation and Development member countries, 4th International Conference on New Approaches in Energy Conservation.
  18. Mealy, P. and Teytelboym, A., 2020. Economic complexity and the green economy. Research Policy, 103948. In Press. 1-24.
  19. Mukwarami, S., Nkwaira, C. and van der Poll, H.M., 2023. Environmental Management Accounting Implementation Challenges and Supply Chain Management in Emerging Economies’ Manufacturing Sector. Sustainability 15(2):1061.
  20. Naimoglu, M., 2023. The effect of energy prices, energy losses, and renewable energy use on CO2 emissions in energy-importing developing economies in the presence of an environmental Kuznets curve, Environ Sci Pollut Res Int ;30(20):58755-58772.
  21. Romero, J.P. and Gramkow, C., 2021. Economic complexity and greenhouse gas emissions, World development, volume 139.
  22. Sadorsky, P., 2010. The impact of financial development on energy consumption in emerging economies. Energy Policy, 3, 2528–2535.
  23. Sarzaim, A., 2017. economic insight for all, Terme Publications, 4th edition
  24. Steinhauser, D., Kittová, Z. and Khúlová, L., 2024. Relationship Between CO₂ Emissions and Trade: The Case of the EU, Volume 59, Number 1 · pp. 41–47.
  25. Tabash, M.I., Farooq, U., Aljughaiman, A.A., Wong, W. And Assadollah, A., 2024. Does economic complexity help in achieving environmental sustainability? New empirical evidence from N-11 countries. Volume 10, Issue 11, https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2024.e31794
  26. Wireko, S.A., Zhou, L., Xu, X., Dauda, L., Mensah, I.A., Larnyo, E. and Nketia, E.B., 2022. The relationship between healthcare expenditure, CO2 emissions and natural resources: evidence from developing countries, J. of Environ. Econ. and Policy, 11 (3) (2022), pp. 272-286.
  27. World Bank., 2022. World development indicators online database. https://databank.worldbank.org/
  28. Yan, H., 2015. Provincial Energy Intensity in China: The Role of Urbanization. Energy Policy, vol. 86, pp 635–650.
  29. Yin, P., Xiong, X. and Hussain, J., 2021. The role of physical and human capital in FDI-pollution-growth nexus in countries with different income groups: A simultaneity modeling analysis, Environmental Impact Assessment Review, Volume 91, 106664.
  30. You, Z., Li, L. and Waqas, M., 2024. How do information and communication technology, human capital and renewable energy affect CO2 emission; New insights from BRI countries, Heliyon.10(4): e26481.
  31. Zhang, W. and Chio, Y.B., 2020. Do country risks influence carbon dioxide emissions? A non-linear perspective, Energy, Volume 206, 118048, https://doi.org/10.1016/j.energy.2020.118048.
  32. Zhao, P., Shahbaz, M., Dong, X. and Dong, K., 2021. How does financial risk affect global CO2 emissions? The role of technological innovation. Technological Forecasting and Social Change, Volume 168, July 2021, 120751.
محیط زیست و توسعه فرابخشی
دوره 9، شماره 84
تابستان 1403
صفحه 82-94

صفحه اصلی

ارسال مقاله

تماس با ما