مقدمه: با کمبود منابع آب شیرین، استفاده از منابع دیگر موجود مانند دریاها و اقیانوسها افزایش یافته و فناوریهای جدید در زمینه شیرینسازی و تصفیه آبهای شور مورد توجه قرار گرفته است. آبهای سرزمینی دریای عمان و خلیج فارس پتانسیل قوی در زمینه احداث آبشیرینکنها جهت مصارف مختلف را برای ایران ایجاد نموده است. لازمه توسعه پایدار واحدهای آب شیرینکن، رعایت استانداردهای محیطزیستی جهت جلوگیری از افزایش آلایندهها در پساب خروجی میباشد. روش ماتریس ارزیابی سریع اثرات (RIAM) روشی برای سازماندهی، تحلیل و نشان دادن نتایج یک ارزیابی محیط زیستی جامع است. مطالعه حاضر با هدف شناسایی اثرات مثبت و منفی ناشی از اجرای واحد آب شیرینکن چابهار در فاز بهرهبرداری بر چهار جزء محیطزیستی (بیولوژیکی- اکولوژیکی، فیزیکی- شیمیایی، اقتصادی- عملیاتی و اجتماعی- فرهنگی) انجام شد. مواد و روشها: پس از شناخت فازهای مختلف پروژه با استفاده از مطالعات کتابخانهای و جمعآوری اطلاعات از منابع مختلف اجزا و عناصر محیطزیست منطقه تحت اثر به تفکیک چهار محیط فیزیکی-شیمیایی، بیولوژیکی- اکولوژیکی، اجتماعی- فرهنگی و اقتصادی- عملیاتی مورد بررسی و شناسایی قرار گرفت. سپس اثرات فعالیت واحد آبشیرینکن چابهار با استفاده از ماتریس ارزیابی سریع در مرحله بهرهبرداری ارزیابی گردید. بدین منظور پس از شناخت فازهای مختلف این واحد صنعتی، چهار جزء مورد شناسایی و بررسی قرار گرفت. استفاده از این چهار طبقه میتواند یک ابزار مناسب برای مطالعات ارزیابی اثرات محیطزیستی باشد، که به نظر میرسد هر طبقه میتواند زیر طبقاتی برای شناسایی اجزای محیطزیست داشته باشد تا بتوان اثرات پروژه را بر بخشهای مختلف به تفکیک و بهتر آنالیز نمود. پس از آن که اجزای محیطزیستی متأثر از گزینههای موجود امتیازدهی شد، در نهایت امتیاز کسب شده نشاندهنده وضعیت محیطزیستی فعالیت پروژه است. نتایج: نتایج نشان داد مخربترین پیامدها با امتیاز 108- مربوط به محیط فیزیکی- شیمیایی بود و بیشترین اثرات مثبت آن با امتیاز 84+ در محیط اجتماعی- فرهنگی است. در بخش محیط فیزیکی-شیمیایی، این پروژه اثرات منفی قابلتوجهی را بر محیط زیست منطقه وارد میکند. با توجه به قرارگیری پروژه در مجاورت دریای عمان و جزایر مرجانی که گونههای منحصر به فرد و خدمات اکوسیستمی ارزشمندی دارند، لازم است که راهکارهای حذف اثرات منفی ناشی از تغییر کیفیت آب مورد ارزیابی قرار گیرند و به حداقل کاهش یابند. در بخش بیولوژیکی- اکولوژیکی نیز بیشترین اثرات منفی، تاثیر بر فون جانوری است. کارخانه آبشیرینکن چابهار در فاز بهرهبرداری دارای 11 اثر مثبت و 9 اثر منفی است. با توجه به اینکه این مجتمع منبع قابلتوجهی در فراهم نمودن آب شرب منطقه است و اثرات مثبت معنیداری در بخش اقتصادی و اجتماعی در منطقه دارد، بنابراین استمرار فعالیت آن با رعایت نکات حفاظت محیطزیست بلامانع است. بحث: ضرورت دارد با انجام اقدامات اصلاحی و پایش محیطزیستی پارامترهای محل دفع پساب خروجی و اندازهگیری مستمر آلایندههای خروجی در محیط پیرامونی و مقایسه آنها با استانداردهای ملی و بینالمللی از شدت اثر آنها تا حدود زیادی کاست. اثرات مثبت به علت قرارگیری در گروه تغییر یا اثر مثبت بسیار اندک، تغییر یا اثر مثبت اندک و تغییر یا اثر مثبت، ارجحیت انجام پروژه بر عدم انجام آن را نشان میدهد.
Abbaspour, F. and Mohammadi, M., 2020. Comparison and Environmental Impact Assessment of soil and stone mines in the city of Qaen by the RIAM matrix. Journal of Natural Environment, 73(3): 543-556.
Ameri, M. and Seyd Eshaghi, M., 2016. A novel configuration of reverse osmosis, humidification- dehumidification and flat plate collector: Modeling and exergy analysis. Applied Thermal Engineering, 103: 855-873.
Ameri, M., Sadri, S. and Haghighi Khoshkhoo, R., 2017. Multi-objective optimization of MED-TVC-RO hybrid desalination system based on the irreversibility concept. Desalination, (402), 97-108.
Bahadori Amjaz, F., Morovati, M. and Bemani, A., 2020. Assessing the environmental effects of urban waste landfill and its interaction with the environment: A case study of Yazd city in 2017. Health and Development Journal, 9: 87-105.
Balist, J., chehrazar, F. and Mohamadi Bigdeli, S., 2015. Environmental impact assessment of wastewater treatment using RIAM (pastakia) (case study: DEZFOL wastewater treatment plant). the 1st International Environment and natural Resources conference- IENC2015, 7september, 2015, kharazmi Higher Institute of science & technology, shiraz, Iran.
Eyl-Mazzega, M.A. and Cassignol, É., 2022. The Geopolitics of Seawater Desalination, Études de l’Ifri, IFPRI, September 2022.
Ebadi, M., Khalilipour, O., Dadolahi Sohrab, A., Mohammad Asgari, H. and Khazaei, S., 2020. Environmental impact assessment of Yard Vali-Asr Jetty using Leoplod corrected matrix and RIAM matrix. Journal of Marine Science and Technology, 18(4): 1-17.
Eke, J., Yusuf, A., Giwa, A. and Sodiq, A., 2020. The global status of desalination: An assessment of current desalination technologies, plants and capacity. Desalination, 495: 114633.
Gheshlaghi, P., Kamrani, E., Naji, A. and Daliri, M., 2022. Impacts of the seawater desalination plants' discharges on survival and ionic balance of blue swimmer crab, Portunus segnis (Forskal, 1775), in the northern Persian Gulf. Iranian Journal of Health and Environment, 15(2):245-60.
Gheybi, M.J., Chehreghani, S., Azimi Youshanlouie, M. and Darvishi Qulunji, Z., 2022. Investigation of landfill environmental effects of municipal waste in Urmia city using rapid assessment matrix method (RIAM). Environmental Sciences. 20(3): 117-136.
Gholamalifard, M., Mirzaei, M., Hatamimanesh, M., Riyahi Bakhtiari, A.R. and Sadeghi, M., 2014. Application of rapid impacts assessment matrix and Iranian matrix in environmental impact assessment of municipal solid waste landfill of Shahrekord. Journal of Shahrekord University of Medical Sciences, 16: 31-46.
Gilbuena, R., Kawamura, A., Medina, R., Amaguchi, H., Nakagawa, N. and Bui, D.D., 2013. Environmental impact assessment of structural flood mitigation measures by a rapid impact assessment matrix (RIAM) technique: a case study in Metro Manila, Philippines. Science of Total Environment,456-457.
Heck, N., Petersen, K.L., Potts, D.C., Haddad, B. and Paytan, A., 2018. Predictors of coastal stakeholders' knowledge about seawater desalination impacts on marine ecosystems. Science of the Total Environment, 639, 785-792.
Ibrahim, H.D., Xue, P. and Eltahir, E.A., 2020. Multiple salinity equilibria and resilience of Persian/Arabian Gulf basin salinity to brine discharge. Frontiers in Marine Science :573.
Ihsanullah, I., Atieh, M.A., Sajid, M. and Nazal, M.K., 2021. Desalination and environment: A critical analysis of impacts, mitigation strategies, and greener desalination technologies. Science of The Total Environment, 780:146585.
Ljäs, A., Kuitunen, M. and Jalava, K., 2010. Developing the RIAM method (rapid impact assessment matrix) in the context of impact significance assessment. Journal of Environmental Impact Assessment Review. 30(2), 82-90.
Korozi, O. and Vagiona, D.G., 2024. Environmental Impact Assessment of Onshore Wind Farms in the Region of Central Greece Using a Modified RIAM Method. Journal of Environmental & Earth Sciences, 6(1): 71-82.
Mirzaee, M., Mahini, S., Rasool, A. and Mirkarimi, S., 2016. Site selection of compost plant alternatives using rapid impact assessment matrix (RIAM) (case study: compost plant of Golpayegan city). Geographical Researches Quarterly Journal, 31(1):103-17.
Mondal, M.K. and Dasgupta, B.V., 2010. EIA of municipal solid waste disposal site in Varanasi using RIAM analysis. Resources, Conservation and Recycling, 54, 541–546.
Movahed, E. and Abedi, Z., 2017. Determination of Water Pollution Damage Caused by Desalinators in the South Pars Special Zone. Journal of Water and Sustainable Development, 3(2): 1-8.
Namdari, Z., Rezaeian, S. and Jafarzade Haghighifard N., 2013. Environmental Effects of Brick Kilns Factories, Ghohab Area of Esfahan, Iran. Journal of Environmental Studies, 39(3): 117-132.
Neamtu, R., Sluser, B., Plavan, O. and Teodosiu, C., 2021. Environmental monitoring and impact assessment of Prut River cross-border pollution. Environmental monitoring assessment, 193: 340.
Pahlavani, A. and Jafari, E., 2023. Environmental impact Assessment of the railway construction and operation with emphasis on the fast matrix (Case study: Sabzevar antenna project to Mashhad – Tehran railway). Journal of Arid Regions Geographic Studies 14(51): 82-98.
Padash, A., 2017. Modeling of environmental impact assessment based on RIAM and TOPSIS for desalination and operating units. Environmental Energy and Economic Research. 1(1): 75-88.
Panagopoulos, A., Haralambous, K.J. and Loizidou, M., 2019. Desalination brine disposal methods and treatment technologies-A review. Science of The Total Environment, 693:133545.
Pastakia, C.M.R. and Jensen, A., 1998. The rapid impact assessment matrix (RIAM) for EIA. Environmental Impact Assessment Review, 18: 461–482.
Petersen, K.L., Paytan, A., Rahav, E., Levy, O., Silverman, J., Barzel, O., Potts, D. and Bar-Zeev, E., 2018. Impact of brine and antiscalants on reef-building corals in the Gulf of Aqaba–Potential effects from desalination plants. Water Research, 144:183-91.
Phillips, J.A., 2015. quantitative-based evaluation of the environmental impact and sustainability of a proposed onshore wind farm in the United Kingdom. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 49:1261-70.
Pourkermani, M. and Zomorrodian, M.J., 1988. A Discussion geomorphology province (Chabahar). Geographical Research Quarterly 7, 155-156. Isfahan.
Saeed, M.O., Ershath, M.I.M. and Al-Tisan, A., 2019. Perspective on desalination dischrges and coastal environments of the Arabian Peninsula. Marine Environmental Research 145: 1-10.
Sayyad, H., Shahriari Moghaddam, M., Erfani, M. and Mohammadi, S., 2023. Public Attitudes toward Environmental mpacts from Seawater Desalination: Insights from Southeast Iran. Water Harvesting Research, 6: 195-202.
Shakib-Manesh, T.E., Hirvonen, K.O., Jalava, K.J., Alander, T. and Kuitunen, M.T., 2014. Ranking of small-scale proposals for water system repair using the Rapid Impact Assessment Matrix (RIAM). Environmental Impact Assessment Review 49: 49- 56.
Upham, P. and Smith, B., 2014. Using the rapid impact assessment matrix to synthesize biofuel and bioenergy impact assessment results: the example of medium scale bioenergy heat options. Journal of Cleaner Production, 65, 261–269.
Wilf, M. and Klinko, K., 2001. Optimization of seawater RO systems design. Desalination. 138(1-3): 299-306.
