محیط زیست و توسعه فرابخشی
مجله علمی

نابرابری ثروت و چالش‌های زیست‌محیطی: ارزیابی اثرات توزیع ثروت بر ردپای کربن در کشورهای نفت‌خیز

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسنده

مهدی فتح آبادی

گروه اقتصاد، واحد فیروزکوه، دانشگاه آزاد اسلامی، فیروزکوه، ایران

https://doi.org/10.22034/envj.2025.522675.1501
چکیده
مقدمه: افزایش انتشار گازهای گلخانه‌ای و پیامدهای ناشی از تغییرات اقلیمی به‌ویژه در کشورهای نفت‌خیز به یکی از چالش‌های مهم جهانی بدل شده است. شواهد نشان می‌دهند که تغییرات اقلیمی نه‌تنها آسیب‌پذیری اقشار کم‌درآمد را افزایش می‌دهد، بلکه نابرابری اقتصادی را نیز تشدید می‌کند. هدف این مقاله ارزیابی آثار نابرابری ثروت بر ردپای کربن در چهار کشور ایران، کویت، عربستان و امارات در دوره 1995 تا 2023 می‌باشد. این کشورها به دلیل برخورداری از منابع عظیم انرژی و وابستگی بالای اقتصادشان به صادرات نفت و گاز، سهم قابل‌توجهی در انتشار کربن دارند و بررسی عوامل مؤثر بر این روند می‌تواند در تدوین سیاست‌های کاهش آلودگی نقش مهمی ایفا کند.
مواد و روش‌ها: در این مطالعه، سهم ثروت 1 درصد و 10 درصد بالای جامعه به‌عنوان شاخصی از تمرکز ثروت و سهم 40 درصد میانی و 50 درصد پایین جامعه به‌عنوان شاخصی از توزیع عادلانه‌تر ثروت استفاده شده است. همچنین، متغیرهای درآمد سرانه، شدت انرژی و کل تولید انرژی به‌عنوان متغیرهای کنترل در نظر گرفته شده‌اند. برای برآورد اثرات از روش اثرات ثابت و رگرسیون استحکام جهت اطمینان از پایداری نتایج استفاده شده است. حداقل مربعات استحکام (RLS) به مجموعه‌ای از روش‌های رگرسیون اشاره دارد که به گونه‌ای طراحی شده‌اند که در برابر داده‌های پرت مقاوم‌تر یا کمتر حساس باشند.
نتایج: نتایج مقاله نشان داد که نابرابری ثروت، درآمد سرانه، شدت انرژی و کل تولید انرژی همگی اثر مثبت و معنادار بر ردپای کربن در کشورهای ایران، کویت، عربستان و امارات دارند. به‌ویژه، افزایش سهم ثروت 1 درصد و 10 درصد بالای جامعه منجر به افزایش انتشار کربن شده، در حالی که افزایش سهم 40 درصد میانی و 50 درصد پایین تأثیر منفی داشته است. این یافته‌ها نشان می‌دهد که نابرابری اقتصادی و تمرکز ثروت در گروه‌های پردرآمد، نه‌تنها از منظر عدالت اجتماعی، بلکه از منظر زیست‌محیطی نیز پیامدهای منفی دارد. در عین حال، درآمد سرانه نیز به‌عنوان یک عامل کلیدی در افزایش ردپای کربن عمل کرده است که این موضوع می‌تواند به افزایش مصرف انرژی و استفاده بیشتر از سوخت‌های فسیلی مرتبط باشد. همچنین، شدت انرژی و کل تولید انرژی در تمامی مدل‌ها اثر مثبت و معناداری بر انتشار کربن داشته‌اند.
بحث: این نتایج نشان می‌دهند که ساختار انرژی‌بر و ناکارآمد اقتصادی در این کشورها منجر به مصرف بالای انرژی و افزایش آلودگی شده است. با توجه نتایج تحقیق سه توصیه سیاستی ارائه می‌شود. نخست، اصلاح نظام توزیع ثروت و کاهش نابرابری اقتصادی. در واقع با اجرای سیاست‌هایی مانند مالیات بر ثروت و درآمدهای بالا، حمایت از طبقات متوسط و پایین و سرمایه‌گذاری در خدمات عمومی، می‌توان نابرابری را کاهش داد و در نتیجه اثرات منفی زیست‌محیطی ناشی از تمرکز ثروت را کنترل کرد. دوم، افزایش بهره‌وری انرژی و کاهش شدت انرژی. سرمایه‌گذاری در فناوری‌های کارآمد انرژی، بهینه‌سازی مصرف در صنایع و حمل‌ونقل و حذف تدریجی یارانه‌های سوخت‌های فسیلی می‌تواند شدت انرژی را کاهش داده و انتشار کربن را کنترل کند. یافته‌ها بیانگر آن هستند که کاهش نابرابری ثروت، افزایش بهره‌وری انرژی و توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر می‌تواند به کاهش ردپای کربن و بهبود پایداری زیست‌محیطی در این کشورها کمک کند.

کلیدواژه‌ها

نابرابری ثروت
ردپای کربن
شدت انرژی
کشورهای نفت خیز
موضوعات
  1. Blanchet, T. and Martínez-Toledano, C., 2023. Wealth inequality dynamics in Europe and the United States: Understanding the determinants. Journal of Monetary Economics, 133, 25-43.
  2. Borghesi, S., 2006. Income inequality and the environmental Kuznets curve. Environment, inequality and collective action, 33.
  3. Bowles, S. and Park, Y., 2005. Emulation, inequality, and work hours: Was Thorsten Veblen right? The Economic Journal, 115(507), F397-F412.
  4. Boyce, J.K., 1994. Inequality as a cause of environmental degradation. Ecological economics, 11(3), 169-178.
  5. Boyce, J.K., 2007. Inequality and environmental protection. Inequality, collective action, and environmental sustainability, 314-348.
  6. Burke, M., Hsiang, S.M. and Miguel, E., 2015. Global non-linear effect of temperature on economic production. Nature, 527(7577), 235-239.
  7. Chancel, L., Piketty, T., Saez, E. and Zucman, G., 2022. World inequality report 2022. Harvard University Press.
  8. Diffenbaugh, N.S. and Burke, M., 2019. Global warming has increased global economic inequality. Proceedings of the National Academy of Sciences, 116(20), 9808-9813.
  9. Dunlap, R.E. and Brulle, R.J., 2015. Climate change and society: Sociological perspectives. Oxford University Press.
  10. Ebrahimi, M., Babaei Agh Esmaeili, M. and Kafili, V., 2016. Income inequality and environmental quality: A case study of Iran. Econometric Modeling, 2(1), 59–79. (In Persian with English abstract)
  11. Emmerling, J., Andreoni, P., Charalampidis, I., Dasgupta, S., Dennig, F., Feindt, S. and Tavoni, M., 2024. A multi-model assessment of inequality and climate change. Nature Climate Change, 14(12), 1254-1260.
  12. Farahati, M. and Maleki, F., 2024. Income inequality and the economic growth–environmental pollution relationship in Iran: A smooth transition regression approach. Economic Policies and Research, 3(2), 87–111. (In Persian with English abstract)
  13. Fitzgerald, J.B., Jorgenson, A.K. and Clark, B., 2015. Energy consumption and working hours: a longitudinal study of developed and developing nations, 1990–2008. Environmental Sociology, 1(3), 213-223.
  14. Gilli, M., Calcaterra, M., Emmerling, J. and Granella, F., 2024. Climate change impacts on the within-country income distributions. Journal of Environmental Economics and Management, 127, 103012.
  15. Grunewald, N., Klasen, S., Martínez-Zarzoso, I. and Muris, C., 2012. Income inequality and car bon emissions. Discussion Paper No. 92. Courant Research Centre, University of Göttingen.
  16. Hänsel, M.C., Franks, M., Kalkuhl, M. and Edenhofer, O., 2022. Optimal carbon taxation and horizontal equity: A welfare-theoretic approach with application to German household data. Journal of Environmental Economics and Management, 116, 102730.
  17. Heil, M.T. and Selden, T.M., 2001. Carbon emissions and economic development: future trajectories based on historical experience. Environment and Development Economics, 6(1), 63-83.
  18. Huber, P.J., 1973. Robust regression: asymptotics, conjectures and Monte Carlo. The annals of statistics, 799-821.
  19. Knight, K.W. and Schor, J.B., 2014. Economic growth and climate change: a cross-national analysis of territorial and consumption-based carbon emissions in high-income countries. Sustainability, 6(6), 3722-3731.
  20. Martinez-Alier, J. and Muradian, R., 2015. Handbook of Ecological Economics. Edward Elgar Publishing, Camberley, Surrey.
  21. Palagi, E., Coronese, M., Lamperti, F. and Roventini, A., 2022. Climate change and the nonlinear impact of precipitation anomalies on income inequality. Proceedings of the National Academy of Sciences, 119(43), e2203595119.
  22. Pattison, A., Habans, R. and Clement, M.T., 2014. Ecological modernization or aristocratic conservation? Exploring the impact of affluence on carbon emissions at the local level. Society & Natural Resources, 27(8), 850-866.
  23. Piketty, T. and Zucman, G., 2014. Capital is back: Wealth-income ratios in rich countries 1700–2010. The Quarterly journal of economics, 129(3), 1255-1310.
  24. Ravallion, M., Heil, M. and Jalan, J., 2000. Carbon emissions and income inequality. Oxford Economic Papers, 52(4), 651-669.
  25. Rehm, Y. and Chancel, L., 2022. Measuring the Carbon Content of Wealth Evidence from France and Germany. Working Paper, World Inequality Lab.
  26. Rousseeuw, P. and Yohai, V., 1984. Robust regression by means of S-estimators. In Robust and nonlinear time series analysis: Proceedings of a Workshop Organized, 1983, 256-272.
  27. Saez, E. and Zucman, G., 2016. Wealth inequality in the United States since 1913: Evidence from capitalized income tax data. The Quarterly Journal of Economics, 131(2), 519-578.
  28. Sakian, M., Mahmoudzadeh, M., Mousavi, M.H. and Gholam Abri, A., 2020. Analysis of the income and wealth gap in Iran: A Piketty approach. Econometric Modeling, 6(1), 57–75. (In Persian with English abstract)
  29. Sakian, M., Mahmoudzadeh, M., Mousavi, M.H. and Gholam Abri, A., 2024. The effects of income distribution inequality on wealth in Iran. Parliament and Strategy, 31(117), 75–102. (In Persian with English abstract)
  30. Salibian-Barrera, M., 2006. Bootstrapping MM-estimators for linear regression with fixed designs. Statistics & probability letters, 76(12), 1287-1297.
  31. Schor, J., 1998. The Overspent American: Upscaling, Downshifting, and the New Consum er. Basic Books, New York.
  32. Schmalensee, R., Stoker, T.M. and Judson, R. A., 1998. World carbon dioxide emissions: 1950–2050. Review of Economics and Statistics, 80(1), 15-27.
  33. Shahabadi, A., Kheshtmal Nasrani, M. and Moradi, A., 2019. The impact of knowledge components on global wealth distribution inequality. Planning and Budgeting Quarterly Journal, 24(4), 75–96. (In Persian with English abstract)
  34. Temple, J., 1999. The new growth evidence. Journal of economic Literature, 37(1), 112-156.
  35. Veblen, T., 1934. Theory of the Leisure Class. Modern Library, New York.
  36. Weber, C.L. and Matthews, H.S., 2008. Quantifying the global and distributional aspects of American household carbon footprint. Ecological economics, 66(2-3), 379-391.
  37. Yohai, V.J., 1987. High breakdown-point and high efficiency robust estimates for regression. The Annals of statistics, 642-656.
  38. Zucman, G., 2019. Global wealth inequality. Annual Review of Economics, 11(1), 109-138.
محیط زیست و توسعه فرابخشی
دوره 11، شماره 91
بهار 1405
صفحه 123-142

صفحه اصلی

ارسال مقاله

تماس با ما