محیط زیست و توسعه فرابخشی
مجله علمی

بررسی تأثیر نگرش زیست‌محیطی مدیران بر مزیت رقابتی: نقش حسابداری مدیریت زیست محیطی و تولید سبز

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان

بهنام کرمشاهی 1
امیر فاضل 2
آزین هرندی 3

1 گروه حسابداری، مجتمع آموزش عالی بافت، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران

2 گروه مدیریت بازرگانی، مجتمع آموزش عالی بافت، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران

3 گروه مدیریت بازرگانی، دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

https://doi.org/10.22034/envj.2025.521074.1499
چکیده
مقدمه: در دنیای معاصر، نگرش‌های زیست‌محیطی مدیران ارشد به‌عنوان عوامل کلیدی در موفقیت سازمان‌ها و تحقق پایداری محیط زیست شناخته می‌شوند. مدیرانی که رویکردی پیشرو در حفظ محیط زیست دارند، کسب مزیت رقابتی و شهرت را در طراحی محصول سبز، مدیریت زنجیره تأمین، برندسازی اکولوژیک، حسابداری و افشای زیست‌محیطی و نگهداری از چرخه عمر محصول را نهادینه خواهند کرد. در این راستا درک عمیق از تأثیر نگرش‌های زیست‌محیطی بر رفتارهای سازمانی و تصمیم‌گیری‌های استراتژیک می‌تواند به شناسایی راهکارهایی برای بهبود عملکرد زیست‌محیطی و رقابتی سازمان‌ها منجر شود. بر این مبنا هدف تحقیق پش روی، تحلیل تأثیر نگرش زیست‌محیطی مدیران ارشد بر حسابداری مدیریت زیست‌محیطی و استراتژی تولید سبز به منظور دستیابی به مزیت رقابتی سبز در سازمان‌ها می‌باشد. این پژوهش از نظریه سطوح بالای مدیریت، به‌عنوان چارچوبی برای تحلیل رفتار مدیران ارشد استفاده می‌کند و به بررسی تأثیرات روان‌شناختی آن‌ها بر تصمیم‌گیری‌های استراتژیک می‌پردازد. پژوهش حاضر، نخستین مطالعه‌ای است که به بررسی رابطه بین نگرش مدیران عامل نسبت به محیط زیست، انتخاب استراتژی تولید سبز، اجرای حسابداری مدیریت زیست‌محیطی و مزیت رقابتی سبز در چارچوب یک مطالعه واحد در ایران می‌پردازد. همچنین، نقش تعدیل‌کننده فشارهای قانونی در دو رابطه نگرش مدیران نسبت به محیط زیست با انتخاب استراتژی تولید سبز، و نگرش مدیران نسبت به محیط زیست با اجرای حسابداری مدیریت زیست‌محیطی در نظر گرفته شده است.
مواد و روش‌ها: این پژوهش از نوع توصیفی - همبستگی و پیمایشی است که هدف آن بررسی تأثیر نگرش‌ مدیران ارشد بر حسابداری مدیریت زیست‌محیطی، استراتژی تولید سبز و مزیت رقابتی است. داده‌ها از طریق پرسشنامه‌ای ۲۵ سوالی مبتنی بر طیف لیکرت جمع‌آوری شده‌اند. جامعه آماری پژوهش شامل مدیران ارشد شرکت‌های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار و یا فرابورس ایران در سال 1403 می‌باشند که مطابق با ماده 2 آیین‌نامه ضوابط و معیارهای استقرار واحدها و فعالیت‌های صنعتی و تولیدی مصوب 8/3/1390 در 14 گروه بر اساس شدت و ضعف آلودگی و دیگر مسائل زیست‌محیطی طبقه‌بندی شده‌اند و شامل ۴۳۶ شرکت بودند. برای بررسی روایی پرسشنامه از روش اعتبار محتوایی معمولی و اعتبار سازه تحلیل عاملی تأییدی استفاده گردید. جهت بررسی پایایی پرسشنامه از روش آلفای کرونباخ استفاده گردید، که پایایی پرسشنامه‌ها تأیید شدند. برای تحلیل داده‌ها از نرم‌افزارهای SPSS و Smart PLS استفاده شد.
نتایج: یافته‌های پژوهش نشان می‌دهند که بین نگرش مدیران ارشد نسبت به محیط زیست و استراتژی تولید سبز، پیاده‌سازی حسابداری مدیریت زیست‌محیطی و مزیت رقابتی سبز، ارتباط مثبت و معناداری وجود دارد.
بحث: افزایش نگرش مثبت مدیران ارشد نسبت به محیط زیست، تمایل به پذیرش حسابداری مدیریت زیست‌محیطی و استراتژی تولید سبز نیز افزایش می‌یابد و مزیت رقابتی بیشتری حاصل می‌شود. افزون بر این، فشار قانونی به‌ عنوان یک عامل محرک می‌تواند به پذیرش شیوه‌های پایدار و بهبود عملکرد زیست‌محیطی کمک کند. همچنین، این تحقیق نشان می‌دهد که انتخاب و پیاده‌سازی استراتژی‌های تولید سبز نیازمند یک سیستم حسابداری مدیریت زیست‌محیطی مؤثر و کارآمد است که از این استراتژی‌ها حمایت کند. در نهایت با تغییر نگرش‌ها و افزایش آگاهی نسبت به مسائل زیست‌محیطی، سازمان‌ها می‌توانند به مزیت رقابتی پایدار دست یابند و در نتیجه، به بهبود عملکرد مالی و اجتماعی خود کمک کنند. این یافته‌ها می‌توانند راهنمایی برای مدیران ارشد باشند تا با اتخاذ رویکردهای زیست‌محیطی، به بهبود عملکرد سازمانی و ایجاد ارزش پایدار کمک کنند.

کلیدواژه‌ها

پایداری عملکرد
فشار قانونی
دیدگاه مبتنی بر منابع
نگرش زیست محیطی
موضوعات
  1. Amir, M. and Chaudhry, N.I., 2019. Linking environmental strategy to firm performance. Journal of Commerce, Society and Science, 13(4), 849-867.
  2. Astuti, P. and Datrini, L., 2021. Green competitive advantage: Examining the role of environmental consciousness and green intellectual capital. Management Science Letters, 11(4), 1141-1152.
  3. Baah, Ch., Opoku, D., Kwasi, I. and Agyabeng, Y., 2021. Examining the correlations between stakeholder pressures, green production practices, firm reputation, environmental and financial performance: Evidence from manufacturing SMEs. Sustainable Production and Consumption, 27, 100-114.
  4. Bansal, P. and Roth, K., 2000. Why companies go green? A model of ecological responsiveness. Academic Management Journal, 43(4), 717-736.
  5. Bresciani, S., Rehman, S.U., Giovando, G. and Alam, G.M., 2023. The role of environmental management accounting and environmental knowledge management practices influence on environmental performance: Mediated-moderated model. Journal of Knowledge Management. 27(4), 896-918.
  6. Cao, C., Tong, X., Chen, Y. and Zhang, Y., 2022. What a top management's environmental awareness affect corporate green competitive advantage: evidence from China. Kybernetes, 51(3), 1250-1279.
  7. Chin, W.W., 2010. How to Write up and Report PLS Snalyses, Handbook of Partial least squares, Berlin Heidelberg: Springer, 655-690.
  8. Daddi, T., Testa, F., Frey, M. and Iraldo, F., 2016. Exploring the link between institutional pressures and environmental management systems effectiveness: An empirical study. Journal of Environmental Management, 183(3), 647-656.
  9. Dehghani Soltani, M. and Azar, A., 2020. The role of location and intellectual capital in achieving competitive advantage and improving the performance of apparel businesses. Executive management, 12(24), 209-239. (In Persian)
  10. Dragomir, V.D., 2020. Theoretical aspects of environmental strategy. Corporate Environmental Strategy, 1-31.
  11. Ghafari Ashtiyani, D. and Ghiyasabadi Farahani, M., 2017. Investigating the determinants of environmentally friendly strategy on green competitive advantage and green export performance. Business Management Journal, 35, 124-139. (In Persian)
  12. Gunarathne, N. and Lee, K., 2021. Corporate cleaner production strategy development and environmental management accounting: A contingency theory perspective. Journal of Cleaner Production, 308, 127402.
  13. Gunarathne, N., Lee, K. and Hitigala, P.K., 2021. Institutional pressures, environmental management strategy, and organizational performance: The role of environmental management accounting. Business Strtegy and Environment, 30(2), 825-839.
  14. Hambrick, D.C. and Mason, P.A., 1984. Upper echelons: The organizations as a reflection of its top manager. Academy Management Research, 9(2), 193-206.
  15. He, Y., Liu, F., Gao, H. and Zhang, H., 2007. Process planning support system for green manufacturing and its application. Frontiers of Mechanical Engineering, 2(1), 104-109.
  16. Karamshahi, B., 2023. The Effect of Management Accounting Practice on Corporate Sustainability: The Role of the Moderating Variable of Organizational Characteristics. Auditing Knowledge, 21(93), 67-97. (In Persian)
  17. Kuo, F., Fang, W. and Lepage, B.A., 2022. Proactive environmental strategies in the hotel industry: eco-innovation, green competitive advantage, and green core competence. Journal of Sustanable Tourism, 30(6), 1240-1261.
  18. Lăzăroiu, G., Ionescu, L., Uță, C., Hurloiu, I., Andronie, M. and Dijmărescu, I., 2020. Environmentally responsible behavior and sustainability policy adoption in green public procurement. Sustainability, 12(5), 2110.
  19. Li, X., Wang, N., Jiang, B. and Jia, T., 2023. Institutional pressures and proactive environmental strategy: The mediating effect of top managerial environment attitude and the moderating effect of new media pressure. Business Strategy and the Environment, 23(8), 6106-6123.
  20. Liem, V.T., 2021. The impact of education background on using cost management system information. Cogent Business Management, 8(1), 1944011.
  21. Liem, V.T. and Hien, N.N., 2024. The impact of managers’ attitudes towards environmental management accounting and green competitive advantage in Vietnam manufacturers. Heliyon, 10, 1-15.
  22. Liem, V.T. and Hien, N.N., 2020.  The impact of manager’s demographic characteristics on prospector strategy, use of management accounting systems and financial performance, Journal of International Studis, 13 (4), 54–69.
  23. Rajabi, H., Tajik, Z. and Ramazan Zadeh, M.M., 2022. The effect of intellectual capital on competitive advantage with regard to the mediating role of intra-organizational problems and the moderating role of knowledge management heterogeneity. Quality Standard Management, 11(3), 159-189. (In Persian)
  24. Ritter, A., Borchardt, M., Vaccaro, G., Pereira, G. and Almeida, F., 2015. Motivations for promoting the consumption of green products in an emerging country: exploring attitudes of Brazilian consumers. Journal of Cleaner Production, 106, 507-520.
  25. Sari, R.N., Pratadina, A., Anugerah, R., Kamaliah, K. and Sanusi, Z.M., 2021. Effect of environmental management accounting practices on organizational performance: role of process innovation as a mediating variable. Business Process Management Journal, 27(4), 1296-1314.
  26. Schaltegger, S., Burritt, R., Zvezdov, D., Hörisch, J. and Tingey-Holyoak, J., 2015. Management Roles and Sustainability Information. Exploring Corporate Practice. Australian Accounting Review, 25(4), 328-345.
  27. Song, M., Wang, Sh. and Zhang, H., 2020. Could environmental regulation and R&D tax incentives affect green product innovation? Journal of Cleaner Production, 258, 120849.
  28. Tashakor, S., Appuhami, R. and Munir, R., 2019. Environmental management accounting practices in Australian cotton farming: The use of the theory of planned behaviour. Accounting, Auditing & Accountability Journal, 32(4), 1175–1202.
  29. Van Der Poll, H.M., 2022. The barriers and drivers of environmental management accounting practices' adoption in developed and developing countries for sustainable development. Sustainable Development, 30(5), 1222-1234.
  30. Wang, S., Wang, H. and Wang, J., 2019. Exploring the effects of institutional pressures on the implementation of environmental management accounting: do top management support and perceived benefit work? Business Strategy and the Environment, 28(1), 233-243.
محیط زیست و توسعه فرابخشی
دوره 11، شماره 91
بهار 1405
صفحه 143-157

صفحه اصلی

ارسال مقاله

تماس با ما