محیط زیست و توسعه فرابخشی

چکیده تغییرات آب و هوایی و گرم شدن زمین از جمله مهمترین مشکلات انسان در چند دهه اخیر به حساب می­آید. به­طوری­که این تغییرات به­صورت مستقیم و غیرمستقیم بر زندگی انسان تاثیر زیادی گذاشته است. بحران­های زیست­محیطی موجود در ایران از جمله کمبود بارش، خشک شدن رودها، تالاب­ها و دریاچه­ها باعث بروز مخاطرات و آسیب­پذیری طبیعی و انسانی شده است. در این میان خشک شدن دریاچه ارومیه به­عنوان یک بحران ملی می­تواند در ایجاد مشکلات و مخاطرات طبیعی و انسانی نقش مهمی را بازی کند. در این مقاله به بررسی اثرات خشکی دریاچه ارومیه بر مخاطرات و آسیب­پذیری طبیعی و انسانی ناحیه پیرامون پرداخته شده است. روش پژوهش توصیفی – تحلیلی است. داده­های پژوهش از سازمان­ها و مراکز مربوطه جمع­آوری شده به­وسیله نرم­افزار سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) تجزیه و تحلیل شده است. نتایج و پیش­بینی­های این پژوهش نشان می­دهد که با توجه به سکونت بیش از 3 میلیون نفر در پیرامون دریاچه ارومیه، وجود باغات، زمین­های کشاورزی و گونه­های متنوع جانوری و گیاهی، در صورت خشکی کامل این دریاچه سکونت و سلامت محیط­زیست در این ناحیه با مشکلات جدی مواجه می­شود و از بین رفتن منابع غذایی و حیاتی باعث بروز تنش­های قومی و اجتماعی در منطقه خواهد شد.

چکیده باوجود گذشت یک دهه از شروع مدیریت پایدار پسماندها با استفاده از رویکرد R3 (کاهش در مبدأ، استفاده مجدد و بازیافت)، تابه‌حال کاربرد این رویکرد در کمینه‌سازی پسماندهای پتروشیمی در ایران به­کار گرفته نشده است. ازاین‌رو در این تحقیق به بررسی کاربرد این رویکرد بر روی پسماندهای تولیدی مجتمع الفین یازدهم منطقه ویژه اقتصادی پارس جنوبی پرداخته ‌شده است. نتایج بررسی نشان می‌دهد که در این مجتمع سالانه حدود 265 تن پسماند صنعتی و 408 تن پسماند غیرصنعتی تولید می‌شود که شیوه دفع آن غالباً به‌صورت دفن در لندفیل‌های شهری است. ازاین‌رو پسماندهای تولیدی مجتمع با استفاده از ضرایب درصد وزنی و درجه خطرناکی، امتیازبندی شده و پسماندهایی که امتیاز بیشتر از 8 کسب کرده‌اند به‌عنوان پسماندهای حائز اولویت کمینه‌سازی انتخاب گردیدند. از 11 پسماند حائز اولویت کمینه‌سازی، 7 پسماند جز پسماندهای خطرناک و 4 پسماند جز پسماندهای غیرخطرناک مجتمع هستند. درنهایت راهکارها و روش‌های کمینه‌سازی پسماندهای حائز اولویت کمینه‌سازی ارائه ‌شده است که نشان‌دهنده اولویت بالای روش بازیافت برای پسماندهای تولیدی مجتمع الفین یازدهم است. این مطالعه می‌تواند به‌عنوان مثالی از یک سیستم پایدار کمینه‌سازی پسماند در صنعت پتروشیمی مورد استفاده قرار گیرد.

چکیده     هدف از این پژوهش بررسی عملکردهای بوم­شناختی تالاب­های استان اصفهان با تأکید بر تالاب گاوخونی با استفاده از روش تحقیق توصیفی-تحلیلی و بررسی منابع است.  تالاب گاوخونی با پهنه­ای به وسعت 41371 کیلومتر مربع یکی از مهم‌ترین عوامل پیدایش، پایداری و استمرار حیات در طول چند هزار سال گذشته در بخش مرکزی ایران زمین بوده است. گاوخونی یکی از 22 تالاب بین­المللی ایران از مجموع 1847 تالابی است که تاکنون به­صورت رسمی در سیاهه­ی تالاب­های کنوانسیون رامسر پذیرفته شده­اند. افزون بر آن به­دلیل میزبانی دیرینه و شایسته از پرندگان مهاجر، توسط سازمان بین­المللی حیات پرندگان به­عنوان یکی از مناطق مهم برای زیست پرندگان تشخیص داده شده­ است. تخریب پوشش­گیاهی تالاب و اطراف آن در اثر پیش­روی کویر و چرای بی­رویه دام در منطقه، قطع یکسره بیشه­زارها و درختچه­های اطراف تالاب، ورود پساب­های صنعتی و شهری به رودخانه زاینده­رود و تالاب گاوخونی و صید و شکار بی­رویه­ی ماهی و پرندگان از مهم­ترین عوامل تهدید کننده­ی این تالاب محسوب می­شوند. هدف از این پژوهش بررسی عملکردهای اکولوژیکی تالاب گاوخونی و حفاظت از آن با استفاده از روش تحقیق توصیفی-تحلیلی و بررسی منابع است. کارکردهای اصلی تالاب گاوخونی شامل حمایت از تنوع­زیستی و تعدیل اقلیمی، خدمات منحصر به فرد آن شامل توریسم، میراث فرهنگی و آموزش و تولیدات تالاب شامل چرای دام و استفاده مردم محلی است. از آن­جایی­که تخریب این تالاب در تمامی ایعاد اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و سیاسی  تأثیر می­گذارد، لازم است سیاست­ها و برنامه­ریزی­های صحیح برای حفظ این اکوسیستم با ارزش به­کار گرفته شود.

چکیده از شاخصه­های گفتمان زیست­محیطی، شمول جهانی شدن آن می­باشد زیرا محیط­زیست و پایداری آن بر فرآیند توسعه‌ یک کشور و در مقیاس بزرگتر بر جهان،  تأثیرگذار خواهد بود  و در این زمینه  نظریه­پردازی­هایی از طریق فیلسوفان و  صاحب­نظران انجام شده است.  از این­رو هدف پژوهش حاضر، بررسی نظریه­های زیست­محیطی با رویکرد سیاست و جهانی شدن بوده است. روش تحقیق توصیفی- تحلیلی بود که با بررسی منابع و مقالات و  مطالعات کتابخانه­ای و با  ابزار فیش­برداری انجام شده است. در این راستا  ابتدا عوامل ایجاد رفتار حفاظت از محیط­زیست  شامل اطلاعات وآگاهی زیست­محیطی، نگرش و نگرانی زیست­محیطی، رفتار مسئولانه، آموزش، سواد  و  اخلاق زیست­محیطی بررسی شد و  سپس با  سیر تاریخی به نظریه­های، محیط­زیست مورد بحث و  مقایسه قرار گرفت.

چکیده هدف اصلی این پژوهش بررسی نحوه اثرگذاری فاوا بر توسعه­پایدار در محدوده جغرافیایی کشور ایران با استفاده از شاخص‌های پایداری بوده است. در این مطالعه، پس از تعریف و ارایه شرح مختصری از حوزه­های توسعه­پایدار و فاوا و مشخص نمودن شاخص­های اندازه­گیری آن­ها، مدل­های مطرح در این دو حوزه بررسی گردید. در ادامه به مرور مطالعات پیشین در این خصوص پرداخته شد. سپس با توجه به شاخص­های پایداری مستخرج از منابع معتبر بین­المللی، مطالعات نظری و مشاوره خبرگان در دو حوزه مذکور، مدل مفهومی پیشنهادی برای بررسی تاثیر متقابل این دو حوزه مطرح گردید. این مدل با استفاده از روش­های کمی و از طریق پرسشنامه ساختار­یافته تدقیق شده و وزن و میزان تاثیر هریک از مقوله­های آن محاسبه و در نهایت مدل تحلیلی پژوهش ارایه گردید. در این تحقیق از روش اکتشافی برای شناسایی مساله، روش ‌کتابخانه‌ای برای بررسی و مطالعه اطلاعات پیشین و سوابق تحقیق  استفاده گردید. در نهایت از طریق مصاحبه با متخصصین عوامل اصلی به­منظور طراحی و تبیین مدل اولیه شناسایی  و از روش کمی برای تدقیق و اعتبارسنجی مدل استفاده گردید. با توجه به مدل ارایه شده میزان و نحوه اثرگذاری ابعاد فاوا بر شاخص­های پایداری مشخص گردید. به­طور کلی می­توان نتیجه گرفت که توسعه فاوا موجب ارتقای اغلب شاخص­های پایداری شده است. در خصوص هر شاخص به تنهایی نیز میزان اثرگذاری مشخص گردیده است.