محیط زیست و توسعه فرابخشی

چکیده حرکت به سمت پایداری و سیاست‌های توسعه پایدار همواره یکی از پاسخ‌های اساسی به معضلات محیط زیستی بوده‌است که دولت‌های مختلف، با وضع و تنظیم آن ها تلاش در کاهش مشکلات جامعه خود را داشته اند. این سیاست‌ها عموما ساختارهای کلی گوناگون و حتی متفاوتی با یکدیگر دارند که با توجه به نیازها، معضلات و موقعیت جغرافیایی متفاوت است.در این پژوهش سعی داریم با بررسی منشورهای عمومی و بررسی موردی شهرهای موفق در زمینه پایداری، الگویی جامع در این راستا ارائه دهیم. در همین جهت پس از بررسی منشورهای عمومی توسعه پایدار، شهرهایی به عنوان الگوهای سیاست های خاص در راستای پایداری در نظر گرفته شدند. سئول به عنوان شهری که از طریق بهینه سازی فضاهای خرد شهری به توسعه شهری پایدار دست یافت، بارسلونا با بهبود سیاست‌های حمل و نقل و تردد شهری، کپنهاگ با سیاست‌های کاهش استفاده از خودروهای شخصی به کمک افزایش فرهنگ دوچرخه‌سواری و حمل و نقل عمومی، کورتیبا به وسیله بهبود پلان کلی شهر، ونکوور با برنامه ریزی مرحله‌ای از لحاظ زمانی و پورتلند با برنامه‌ریزی منطقه‌ای و سیاست‌های توسعه ای بر اساس لبه‌های رشد شهر، انتخاب شدند.در آخر، با در نظر گرفتن تمام موارد فوق به این نتیجه خواهیم رسید که این اقدامات به دو دسته عمومی و متناسب با بستر تقسیم می‌شوند، که با تحلیل بسترهای متفاوت و امکانات موجود در دیگر سرزمین‌ها، بسیاری از این روش‌ها قابل تعمیم به دیگر بسترها هستند.

چکیده مفهوم خدمات اکوسیستمی می‌تواند رویکرد ارزشمندی را برای ایجاد پیوند بین انسان و طبیعت و تحلیل برنامه‌های حفاظت و احیای اکوسیستم‌های طبیعی ارائه نماید. علیرغم توجه فزاینده به این مفهوم، کاربرد عملی آن در مدیریت کاربری زمین و منابع آب به دلیل فقدان تعاریف و روش‌های مناسب با چالش‌هایی مواجه است. در این مطالعه با مرور و تحلیل ادبیات علمی موجود، یک چارچوب مفهومی برای ارزیابی و ارزش‌گذاری اقتصادی خدمات اکوسیستمی مرتبط با مدیریت منابع آبی مورد پیشنهاد قرارگرفته است. به‌ویژه در این چارچوب چگونگی تحلیل ارتباطات میان فشارهای انسانی، وضعیت اکولوژیکی و تدارک خدمات اکوسیستمی در نظام‌های آبی موردتوجه است. همچنین فهرستی از انواع شاخص‌های پایداری و کارایی خدمات آبی اکوسیستم با تأکید بر ظرفیت تدارک خدمات، جریان خدمات و منافع اجتماعی آن‌ها که می‌تواند در تعیین کمیت خدمات موردنظر و سنجش تغییرات آن‌ها استفاده شود، ارائه شده است. در پایان ضمن مقایسه دو رویکرد مرسوم مدیریت یکپارچه منابع آب و رویکرد مدیریت اکوسیستمی حوضه‌های آبخیز، دلایل ضرورت الحاق تفکر خدمات اکوسیستمی در مدیریت منابع آب به‌عنوان یک رویکرد نوآورانه در پاسخ به بحران حاکم بر نظام‌های آبی و ازجمله تالاب‌ها تبیین شده است.

چکیده اکوسیستم‌ها و تنوع زیستی موجود در آن‌ها جریانی از کالاها و خدمات ضروری برای زندگی بشر، رونق اقتصادی و دیگر جنبه‌های رفاه را فراهم می‌کنند. بسیاری از این خدمات در سرازیری سقوط هستند که نادیده گرفتن آن­ها در تصمیم‌ گیری‌ها و برنامه­ریزی­های توسعه عواقب بالقوه­ای در پی دارد. بنابراین، گنجاندن خدمات اکوسیستم در برنامه‌ ریزی توسعه بالأخص برنامه‌ ریزی کاربری زمین از اهمیت حیاتی برخوردار است. هدف مقالۀ حاضر شناسایی و معرفی روش­های یکپارچه­ سازی خدمات اکوسیستم در فرایند برنامه ­ریزی است. مقالۀ حاضر از نوع کاربردی توسعه ­ای بوده و روش انجام آن توصیفی است. بدین ­منظور، در مقاله حاضر سعی شده است تا ضمن تعریف مفاهیم مرتبط، به تشریح رابطۀ بین آن­ ها پرداخته شود. از این رو، روش ­های قابل استفاده جهت هماهنگ ­سازی خدمات اکوسیستم در برنامه ­ریزی کاربری زمین معرفی شده­ اند که از جملۀ آن­ ها می ­توان به روش ­های IES، SEA و GI اشاره کرد. سپس، با ارائۀ نمونه­ های مطالعاتی در چین، هاوایی و بریتانیا که با استفاده از خدمات اکوسیستم به برنامه ­ریزی کاربری زمین پرداخته­ اند،  جایگاه خدمات یکپارچه اکوسیستم در برنامه ­ریزی کاربری زمین مشخص شده است. درنهایت، سعی شده است تا اصولی جهت یکپارچه­ سازی خدمات اکوسیستم در برنامه­ ریزی کاربری زمین استخراج شود.

چکیده آلودگی رو به افزایش فاضلاب ­های شهری و صنعتی به ترکیبات سمی در اثر توسعه و رشد صنایع مسئله نگران کننده­ ای است. با توجه به اهمیت و تاثیر بالای حضور انواع مختلف یون ­های فلزی در فاضلاب­ های صنعتی و تاثیر بازدارنده حضور آنیون­ ها و کاتیون­ های فلزی بر کارایی جاذب­ ها در پاک سازی یون­ های فلزی خطرناک، در تحقیق حاضر شرایط بهینه حذف یون کادمیم توسط برگ گیاه سیر بررسی و در ادامه درصد حذف و ظرفیت جذب تعادلی در حضور دیگر آنیون­ ها و کاتیون­ ها مطالعه گردید. در هر آزمایش حضور یکی از یون­ های NO₃^-، Cu²⁺، Zn²⁺، Pb²⁺، Al³⁺، Fe²⁺ بررسی شد. براساس نتایج حضور آنیون نیترات در محلول حاوی کادمیم تاثیری بر میزان جذب آن توسط بیوماس برگ گیاه سیر نداشت. در رابطه با کاتیون ­های مس، سرب و آهن نیز تاثیری بر میزان جذب مشاهده نشد اما یون­ های روی موجب افزایش میزان جذب کادمیم توسط برگ گیاه سیر و یون­ های آهن تا حدودی نقش بازدارنده در فرآیند جذب داشتند ولی به طور کلی میزان تاثیر حضور یون­ های دیگر بر میزان جذب و حذف یون ­های کادمیم از محلول­ های آبی چشم­گیر نبود بنابراین نتایج مطالعه آزمایشگاهی حاضر به عنوان نمایی از واقعیت در حضور انواع یون ­های فلزی قابل تعمیم می ­باشد و برگ گیاه سیر می ­تواند تا حد بالایی یون­ های آلاینده فلزات سنگین را از فاضلاب حذف نماید. 

چکیده در این مطالعه مقدار ماسه و نمک مصرفی شهر کرج با توجه به آمار گردآوری شده از سازمان مدیریت پسماند شهرداری کرج بررسی گردید. بررسی‌ها نشان داد که طی 3 سال گذشته (96-1394) در مجموع 18810 تن مخلوط ماسه و نمک مصرف شده است. عملیات برف و یخ‌زدایی معابر نیز به دو شیوه سنتی (83 درصد) و مکانیزه (17 درصد) صورت می‌گیرد و رعایت نکردن نسبت استاندارد ماسه و نمک و دستی بودن روش نمک پاشی باعث تحمیل اثرات سوء بسیاری بر روی منابع محیط‌ زیستی شهر شده است. سپس در ادامه اثرات سوء نمک پاشی معابر با محوریت اثر بر زیرساخت‌های شهری (آسفالت، جداول و ....) و پارامترهای محیطی (پوشش گیاهی، آب‌های سطحی و زیرزمینی، خاک، هوا) و ارائه راهکارهای تقلیل این اثرات با استفاده از مطالعات کتابخانه‌ای و مرور منابع مرتبط در اینترنت مورد توجه قرار گرفت. در حقیقت، نمک‌ پاشی برای یخ‌زدایی معابر هم اکنون آخرین گزینه اجرایی در کشورهای پیشرفته به شمار می‌رود و مسئولان شهری تلاش می‌کنند ضمن حذف تدریجی نمک سدیم (NaCl)، با به کارگیری شیوه‌های جدیدتر هم چون آموزش شهروندان برای مواجه با شرایط یخبندان، استفاده از مواد یخ‌زدا با ترکیبات آلی (CaMg4 )(COO3CH) یا همان (C.M.A)، آموزش پیمانکاران در خصوص نحوه اصولی استفاده از مواد یخ‌زدا، لوله‌گذاری آب گرم در زیر مسیر پیاده‌راه‌ها، کشیدن یک لایه سیلیکون محافظ روی سنگفرش معابر و پیاده‌راه‌ها، اثرات مخرب نمک‌ پاشی را به حداقل برسانند. هرچند این روش‌ها پرهزینه‌‌تر است، اما عملی است و هزینه‌های آن در درازمدت در مقابل اثرات و هزینه‌های ناشی از انباشت نمک در محیط بسیار ناچیز می‌باشد.

چکیده یکی از راه‌های ارزیابی کیفیت زیستگاه‌های خشکی و افزایش کیفیت حفاظت، بررسی فون پرندگان می‌باشد. مطالعه حاضر با هدف شناسایی پرندگان و مناطق منحصر به فرد برای آن ها در پناهگاه حیات وحش یخاب در طی سال‌های از 1394 تا 1396 انجام گرفته است.در هر فصل سال 4 بازدید و در مجموع 32 بازدید میدانی انجام شد. از روش ترانسکت و شمارش نقطه ای برای بررسی فون پرندگان منطقه استفاده گردید. برای مشاهده پرندگان از دوربین دوچشمی و دوربین عکاسی همراه با لنز تله ای استفاده شد. در مجوع،  87 گونه پرنده از 13 راسته در این بررسی مشاهده و شناسایی شد که بیش ترین تنوع و فراوانی گونه متعلق به راسته گنجشک سانان(Passeriforms)  با 49 گونه (56% از کل گونه های مشاهده شده) و کم ترین تنوع و فراوانی گونه متعلق به راسته کوکو سانان (Cuculiformes)، کشیم سانان (Podicipediforms) و شبگردسانان (Caprimulgiformes) با 1 گونه است. بر اساس نتاج به دست آمده 17% از گونه های مشاهده شده حفاظت شده و حمایت شده هستند. در این پژوهش 7 منطقه کلیدی که از لحاظ تنوع گونه ای غنی بوده اند را انتخاب شده که این مناطق شامل ملک صدرا، بیشه، ماریجاب، چشمه یخاب، گزو، کرشاهی و چشمه عروس است. نتایج حاصل از این پژوهش نشان می‌دهد، پناهگاه حیات وحش یخاب از فون غنی پرندگان برخوردار است که لزوم توجه بیش تری نسبت به این منطقه ضروری می‌باشد.