محیط زیست و توسعه فرابخشی

چکیده افزایش انتشار گازهای گلخانه‌ای در سالیان اخیر باعث نگرانی‌های زیادی برای بسیاری از جوامع و دوستداران محیط‌زیست شده است؛ یکی از این گازهای گلخانه‌ای مهم، دی‌اکسید کربن (CO2) می‌باشد. در این پژوهش با استفاده از متغیرها و شاخص‌های مهم اقتصادی و مجموعه داده‌های سری زمانی سال 1970-2018 که آن‌ها را به 5 گروه مجزا به همراه یک گروه کل داده‌ها، تقسیم و به پیش‌بینی میزان انتشار CO2 در ایران پرداخته شد. برای این موضوع از مدل‌های یادگیری عمیق زیرمجموعه یادگیری ماشین استفاده‌شده است. این موضوع یک مسئله چند متغیره و یک مجموعه هدف بود که مقدار انتشار CO2 برای 5 سال آینده (5 سال بعد از سال 2018) پیش‌بینی و در انتها برای راستی آزمایی پیش‌بینی‌ها مقدار پیش‌بینی سال‌های 2019 و 2020 با CO2 واقعی این سال‌ ها مقایسه شد. نتایج به‌دست‌آمده برای هر 6 گروه مورد آزمایش نشان می‌دهد که مقدار انتشار CO2 در ایران برای سالیان آینده یک روند صعودی را در پی خواهد داشت و برای سال 2023 مقدار انتشار CO2 به محدوده 850 الی 900 میلیون تن خواهد رسید که می‌تواند یک فاجعه زیست‌محیطی و خطری برای انسان‌ها باشد. لذا پیشنهاد می‌شود دولت از یک برنامه بلندمدت با تأکید بر گروه‌های مهم، فرهنگ‌سازی در جامعه و وضع قوانین خاص‌تر برای کنترل مقدار انتشار CO2 استفاده نماید.

چکیده با توجه به اهمیت آلودگی منابع خاک و آب و تاثیر آنها برسلامت انسان و زنجیره غذایی، تحقیق حاضر به نقش فلزات سنگین در خاک و آب منطقه عبدالله گیو واقع درجاده قوچان- نیشابور، استان خراسان رضوی می پردازد. در این تحقیق تعداد10 نمونه از منبع آبی و20 نمونه ازخاک های سطحی منطقه از عمق 10 تا 20 سانتی متری برداشت گردید و پس ازآماده سازی و آنالیز از لحاظ غلظت فلزات سنگین مورد مطالعه قرارگرفت. نتایج مطالعه نشان دادکه در آبهای منطقه بیشترین غلظت مربوط به عنصر استرنسیم و کمترین غلظت مربوط به عنصر کادمیوم است ولی غلظت تمامی عناصر کمتر از حد استاندارد بهداشت جهانی می باشد. نتایج حاصل از غلظت فلزات سنگین در خاک منطقه و مقایسه آن با استاندارد سازمان حفاظت محیط زیست درخاکهای قلیایی نشان داد که مقدار فلزات سنگین کروم و نیکل درخاک منطقه بیشتر ازحد استاندارد است. وجود سنگهای آذرین بازالتی درمنطقه می تواند در این امر نقش داشته باشد. مطالعات حاکی ازآن است که به سمت غرب تمرکز فلزات سنگین در منابع آب و خاک منطقه افزایش می یابد.

چکیده به­منظور ارزیابی مناسب بودن کیفیت آب برای مصارف شرب و کشاورزی شاخص­های مختلفی استفاده می­شوند. هدف از این مطالعه بررسی کیفیت آب رودخانه‌های حوزه آبخیز بهشت‌آباد برای اهداف آبیاری است. برخی پارامترهای کیفی آب در 4 ایستگاه انتخابی به­طور ماهیانه طی فصول بهار و تابستان 1392 و 1398 با استفاده از روش استاندارد اندازه‌گیری شدند. سپس نسبت جذب سدیم، کل جامدات محلول و سدیم کربنات باقی­مانده، درصد سدیم محلول، نسبت کلی، شاخص نفوذپذیری و نسبت جذب منیزیم محاسبه شدند. طبق نتایج، کیفیت آب ایستگاه­ها از نظر شاخص نفوذپذیری با مقادیر کمتر از 80 میلی­گرم بر لیتر در وضعیت خوب، از نظر نسبت کلی با مقادیر کمتر از یک و از نظر درصد سدیم محلول با مقادیر کمتر از 200 در وضعیت مناسب بودند. از نظر سختی کل آب رودخانه­ها سخت، از نظر کل مواد محلول در آب، شیرین و از نظر نمایه­های سدیم کربنات باقی­مانده، درصد سدیم محلول، نسبت کلی، شاخص نفوذپذیری و نسبت جذب منیزیم وضعیت مناسبی داشتند. کیفیت آب طبق شاخص­های کیفیت آب در سال­ 1398 نسبت به سال 1392 تغییری نداشت. طبق نمودار ویلکاکس آب این رودخانه­ها در طبقه C₂S₁ و مناسب برای مصرف کشاورزی و طبق نمودار پایپر در گروه بی­کربنات- منیزیم- کلسیم و رده آب­های با سختی موقت قرار داشتند. به­طور کلی کیفیت آب این رودخانه‌ها از نظر کشاورزی تقریباً قابل قبول و برای آبیاری مناسب بودند.

چکیده بحران منابع آبی خصوصاً در بخش کشاورزی به عنوان یک نگرانی مهم برای سیاست‌گذاران کشورهای در حال توسعه ظاهر شده است. این در حالیست که امروزه کمبود آب یکی از عمده‌ترین عوامل بازدارنده در تولید محصولات کشاورزی است و نقش مهمی در عدم تحقق امنیت غذایی دارا می‌باشد. از این رو، هدف اصلی مطالعه حاضر شناسایی موانع حفاظت آب و طراحی سازوکارهای حفاظت از آب در بخش کشاورزی می‌باشد. با توجه به کاربرد رویکرد کیفی در این مطالعه، از مصاحبه‌های نیمه ساختار یافته با 17 نفر از کشاورزان شهرستان دشتستان به‏عنوان یکی از مناطق کشاورزی با اقلیم خشک آسیب دیده از خشکسالی‌های اخیر در جنوب ایران استفاده گردید. جهت تحلیل نتایج این مطالعه، از مدل پارادایمی استراوس و کوربین جهت طراحی سازوکار مناسب برای خروج از این بحران، استفاده شده است. بر اساس تجزیه و تحلیل نتایج عواملی همچون کشت محصولات آب‌بر توسط کشاورزان، افزایش سطح زیر کشت، عدم تخصیص بودجه و اعتبارات کافی به بخش کشاورزی، گرمی هوا طی سال‌های اخیر، کاهش میزان بارش طی سال‌های اخیر، خشکسالی‌های اخیر، سیستم آبیاری سنتی (غرقابی)، عدم ارائه تسهیلات (مانند وام جهت تغییر سیستم آبیاری)، حفر چاه‌های غیرمجاز در منطقه و فرهنگ نادرست مصرف آب به عنوان مهمترین موانع حفاظت آب از دیدگاه کشاورزان بودند. بنابراین جهت خروج از این مشکل عوامل شناسایی شده در قالب 6 سازوکار انسانی، ذهنی، محیطی، حمایتی، نظارتی و قانونی و اقتصادی دسته‌بندی و تحلیل شدند.

چکیده اگرچه رشد و توسعه اقتصادی در کشورهای مختلف باعث افزایش رفاه اقتصادی شده است اما در کنار آن  آلودگی­ های محیط زیستی زندگی بشر را تهدید می­ نمایند. هدف مطالعه حاضر بررسی عوامل مؤثر بر آلودگی هوا با تأکید بر انتشار گاز دی اکسیدکربن  در بین کشورهای منطقه اکو طی سال­ های 2000 تا 2018 با تأکید بر توسعه مالی است. برای بررسی اثر توسعه مالی بر آلودگی ­های محیط زیستی از روش­ اقتصادسنجی داده­ های ترکیبی (Panel Data) استفاده شده و ضرایب مدل با نرم­ افزار Eviews 10 تخمین زده شده ­اند. متغیر وابسته تحقیق میزان انتشار گاز دی اکسید کربن بر حسب تن در سال و متغیر مستقل شاخص ترکیبی توسعه مالی است. دو متغیر کنترل شامل تولید ناخالص داخلی و میزان مصرف انرژی نیز در مدل لحاظ شده­ اند. در بلندمدت اثر توسعه مالی بر انتشار گاز دی ­اکسید کربن در کشورهای منطقه اکو مثبت و معنی ­دار است هم­چنین اثرات تولید ناخالص داخلی و مصرف انرژی  بر انتشار گاز دی­اکسید کربن مثبت و معنی ­دار هستند. ضریب تعیین مدل برابر با 99 درصد  است که بیان­گر قدرت توضیح­ دهندگی بالای مدل است. هر چند افزایش سطح فعالیت­ های اقتصادی باعث افزایش رفاه در جوامع مختلف می ­شود، اما با توجه به این­که افزایش سطح فعالیت­ های اقتصادی به ویژه فعالیت­ های صنعتی، باعث افزایش انتشار گاز دی ­اکسیدکربن و آلودگی­ های محیط زیستی در کشورهای عضو اکو می ­شود، سیاست­گذاران اقتصادی این کشورها باید با همکاری همدیگر سیاست­ ها و راه­کار­های لازم جهت کنترل و کاهش میزان انتشار گاز دی­ اکسیدکربن و سایر آلاینده ­های محیط زیستی را به کار گیرند.

چکیده کسب و استفاده از منابع دانش برای شرکت ها برای پیاده سازی مدیریت زنجیره تأمین سبز عاملی ضروری می باشد و به شرکت‌ها در درک اطلاعات بازار، سیاست‌های دولت و نیازهای مشتری و انجام نوآوری‌های فناوری و طراحی و توسعه محصول برای حفظ مزیت‌های رقابتی خود کمک می نماید. این پژوهش با هدف بررسی تأثیر جستجوی دانش و خلق دانش بر مدیریت زنجیره تأمین سبز با نقش تعدیل کننده به کارگیری دانش و نقش میانجی خودکارآمدی سبز انجام شده است. پژوهش حاضر در بین 135 شرکت از شرکت های شهرک های صنعتی شهر یاسوج انجام شده است. نتایج نشان می دهد که جستجوی دانش و تولید دانش با ضرایب مسیر 0/316 و 0/368 تاثیر مثبتی بر  مدیریت زنجیره تامین سبز  داشته و شرکت ها را به پیاده سازی مدیریت زنجیره تامین سبز ترغیب کند. خودکارآمدی سبز نقش میانجی بین جست و جوی دانش با ضریب مسیر 0/175 و تولید دانش با ضریب مسیر0/338 و مدیریت زنجیره تامین سبز دارد. همچنین تولید و کاربرد دانش با ضرایب مسیر 0/650 و  0/584 نقش تعدیل کننده ای در رابطه بین جست و جوی دانش و خودکارآمدی سبز داشته است.

چکیده تقاضای روزافزون برای استفاده از فناوری نانو در سال‌های اخیر منجر به انتشار نانومواد در محیط‌زیست شده است. هدف از مطالعه حاضر، سنتز نانوذرات مبتنی بر اکسیدگرافن با استفاده از عصاره آبی جلبک دریایی سبز و ارزیابی سمیت آن‌ها در مقابل ریزجلبک Chaetoceros muelleri به عنوان یک خوراک زنده مهم در پرورش آبزیان است. در مطالعه آزمایشگاهی حاضر، ابتدا فرایند سنتز زیستی نانوذرات گرافن با استفاده از عصاره آبی جلبک سبز Ulva flexuosa انجام شد و در ادامه ارزیابی فعالیت ضدجلبکی و تعیین میزان رنگدانه‌های فتوسنتزی و پروتئین ریزجلبک صورت پذیرفت. نتایج مربوط به آنالیزهای مشخصه‌یابی، احیا اکسیدگرافن به کمک عصاره آبی جلبک سبز U. flexuosa و تبدیل آن به گرافن را تأیید کرد. ارزیابی فعالیت ضدجلبکی نمونه‌های مورد مطالعه نشان داد که اکسیدگرافن احیا شده دارای فعالیت ضدجلبکی بالاتری نسبت به اکسیدگرافن است. هم­چنین نتایج نشان داد که با افزایش غلظت نانوذرات سنتز شده میزان رنگدانه‌های فتوسنتزی و پروتئین کاهش یافت. اثرات سمی نانوذرات آزاد شده می‌تواند به ذخایر C. muelleri به عنوان یک خوراک زنده مهم در پرورش آبزیان آسیب برساند.

چکیده امروزه با رشد سریع اقتصاد و توسعه جوامع شهری، تعارض بین منابع مورد استفاده و انسان تشدید شده است لذا آگاهی از ظرفیت منابع موجود در راستای تحقق اهداف برنامه­ ریزی و توسعه یک ضرورت غیرقابل­ انکاراست. در این پژوهش سعی شده است از یک سو ظرفیت برد منابع آبی استان و فشاری که به آن وارد می ­گردد و از سوی دیگر روند افزایشی آلاینده ها در کاهش این ظرفیت مورد توجه قرار گیرد. معیارهای مورد نظر  در این پژوهش به دو گروه حامل و بار تقسیم ­بندی شده­اند. حامل ­ها از سه بعد تأسیسات آب، تأمین آب و محیط زیست و بار ناشی از فعالیت انسان در چهار بخش آب مصرفی و فاضلاب تولیدی، اقتصادی-اجتماعی و آلودگی شامل پسماند و هوا مورد بررسی قرار گرفته است. جهت وزن­دهی به شاخص ­ها از روش آنتروپی شانون استفاده شده است. در نهایت  با استفاده از تعامل بارها نسبت به حامل­ ها، ظرفیت برد منابع آبی استان تهران برآورد شده است. یافته ­های تحقیق نشان می دهد در حامل تأمین آب که به عنوان عامل کلیدی در این مطالعه مورد توجه قرار گرفته است، شاخص منابع آب زیرزمینی با وزن 0.0086 بیشترین اهمیت را دارد. همچنین طبق نتایج  مربوط به تعامل بار به حامل به ترتیب حامل منابع آب با مقدار 23.748 بیشترین ظرفیت موجود، سپس حامل محیط­زیست میزان6.5663 و در نهایت حامل تأسیسات آبی به عنوان پایین ترین ظرفیت مربوط به استان تهران از بین سه حامل با مقدار 3.7092 می باشد. در نهایت مقدار عددی ظرفیت برد کلی استان تهران براساس شاخص ­های تعیین شده  34.0235 بدست آمده است. در مطالعات آتی در صورت تکمیل داده ­ها و اطلاعات مربوط به سایر استان­ ها با اجرای روش مورد استفاده در این مطالعه برای سایر استان­ ها، امکان مقایسه­ بین مقادیر ظرفیت برد، در سطح ملی مهیا می­ گردد، که نتایج آن می­تواند به بهبود روند برنامه ­ریزی بر مبنای مقایسه­ بین استان­ ها، کمک شایانی نماید.